سوره طہ — آيت 28

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• يَفْقَهُوا: اهي سمجهن، اهي ڄاڻن ۽ پروڙين. اصل ۾ ”فقه“ جو مطلب آهي ڳالهه کي سمجھڻ ۽ ان جي گهرائي تائين پهچڻ.
• قَوْلِي: منهنجي ڳالهه، منهنجو ڪلام، منهنجو پيغام.

2) آيت جي تفسير:

هي آيت حضرت موسيٰ عليه السلام جي ان دعا جو حصو آهي، جيڪا هن الله تعاليٰ جي حضور ۾ پنهنجي رسالت جي ذميواري نڀائڻ لاءِ ڪئي. حضرت موسيٰ عليه السلام دعا گهري ته اي منهنجا رب! منهنجي زبان جي ڳنڍ کولي ڇڏ ۽ منهنجي ڳالهائڻ ۾ رواني پيدا ڪر، ته جيئن فرعون ۽ سندس قوم منهنجي ڳالهه کي چڱي طرح سمجھي سگهن ۽ منهنجو پيغام سندن دلين تائين پهچي سگهي.

مطلب اهو آهي ته حضرت موسيٰ عليه السلام کي پنهنجي زبان ۾ ڪا اهڙي ڳنڍ يا لڪڻ هئي، جنهن سبب ڳالهائڻ ۾ دشواري محسوس ٿيندي هئي. تنهنڪري هن الله تعاليٰ کان دعا گهري ته منهنجي زبان جي ان ڳنڍ کي کوليو وڃي، ته جيئن آءٌ پنهنجو پيغام ماڻهن تائين صاف ۽ سولي نموني سان پهچائي سگهان ۽ اهي منهنجي ڳالهه کي سمجهي سگهن.

هي دعا دراصل ان حقيقت ڏانهن اشارو آهي ته الله جي پيغام جي تبليغ لاءِ صرف علم ۽ نيت ڪافي ناهي، پر ان لاءِ زبان جي صفائي، بيان جي رواني ۽ سمجهائڻ جي صلاحيت به ضروري آهي. حضرت موسيٰ عليه السلام پنهنجي رسالت جي شروعات ۾ ئي اهو سمجهي ورتو ته جيستائين ماڻهو ڳالهه نه سمجهندا، تيستائين اهي ان تي عمل نه ڪندا. تنهنڪري هن سڀ کان پهرين پنهنجي زبان جي اصلاح ۽ بيان جي وضاحت لاءِ دعا گهري.

هن آيت مان اهو به ظاهر ٿئي ٿو ته نبي ۽ رسول به الله جا محتاج آهن ۽ هر ڪم ۾ الله ئي جي مدد تي ڀاڙين ٿا. حضرت موسيٰ عليه السلام جهڙو عظيم نبي به پنهنجي زبان جي ڳنڍ کولڻ لاءِ الله تعاليٰ کي ئي سڏ ڪيو. اهو اسان لاءِ سبق آهي ته اسان به هر ڪم جي شروعات ۾ الله تعاليٰ کان مدد گهرون ۽ پنهنجي ڪم جي ڪاميابي لاءِ دعا ڪيون.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• دعا جي اهميت: حضرت موسيٰ عليه السلام جهڙو عظيم نبي به دعا ڪندو هو ۽ پنهنجي ڪم جي ڪاميابي لاءِ الله تعاليٰ کان مدد گهري ٿو. اسان کي به هر ڪم کان اڳ ۽ هر مشڪل ۾ الله تعاليٰ کان مدد گهرڻ گهرجي.
• بيان جي صفائي ۽ وضاحت جي ضرورت: اسلام جي دعوت ڏيڻ ۽ سچي ڳالهه ماڻهن تائين پهچائڻ لاءِ ضروري آهي ته اسان جو بيان صاف، سولو ۽ سمجهه ۾ اچڻ جهڙو هجي، ته جيئن ٻيا ماڻهو ان کي سمجهي سگهن.
• تبليغ ۾ حڪمت ۽ تدبير: حضرت موسيٰ عليه السلام پنهنجي رسالت جي شروعات ۾ ئي اهو سوچيو ته ماڻهو ڪيئن سمجهندا ۽ ڪيئن قبول ڪندا. اسان کي به اسلام جي دعوت ڏيڻ وقت ماڻهن جي سمجهه ۽ حالتن جو خيال رکڻ گهرجي.
• الله جي مدد تي ڀروسو: ڪنهن به نيڪ ڪم جي ڪاميابي لاءِ ضروري آهي ته اسان الله تعاليٰ تي ڀروسو ڪيون ۽ ان کان مدد گهرون. الله ئي آهي جيڪو زبان کي رواني ۽ دل کي سڪون عطا ڪري ٿو.
• قرآن جي سکيا ۽ عمل: قرآن مجيد ۾ انبياء عليهم السلام جون دعائون ۽ سندن زندگيون اسان لاءِ نمونا آهن. اسان کي گهرجي ته انهن مان سبق وٺي پنهنجي زندگي ۾ لاڳو ڪيون ۽ قرآن کي سمجهڻ ۽ ان تي عمل ڪرڻ جي ڪوشش ڪيون.
• اسلام جي آساني ۽ سادگي: اسلام اهو دين آهي جيڪو ماڻهن کي سمجهڻ ۽ عمل ڪرڻ ۾ آساني فراهم ڪري ٿو. الله تعاليٰ پنهنجي نبي جي زبان کي کولڻ جي دعا قبول ڪئي، ته جيئن ماڻهو سولي نموني سان حق کي سمجهي سگهن. اهو ئي اسلام جي خوبصورتي آهي.