Haj surasi — Oyat 51

Kalimalarning ma'nolari:

• سَعَوْا — harakat qildilar, tirishdilar.
• مُعَاجِزِينَ — o'zlarini Allohdan qutuluvchi deb hisoblab, Uning oldiga borishdan qochishga urinuvchilar, ya'ni Allohning qudratini ojiz qoldirishga intiluvchilar.

Tafsir:

Bu oyatda Alloh taolo Qur'on oyatlarini inkor etish va ularni bekor qilish uchun bor kuch-g'ayrati bilan harakat qilgan, o'zlarini Allohning azobidan qutulib qoluvchi deb o'ylagan kimsalar haqida xabar bermoqda. Ular Allohning qudratini ojiz qoldirishga urinadilar va oxiratda qayta tirilishni, hisob-kitobni, jazo berishni rad etadilar. Ammo ularning bu harakatlari ularni azobdan qutqara olmaydi. Alloh taolo ularning oqibatini bayon qilib: "Ana o'shalar jahannam (do'zax) egalaridir", deydi. Ya'ni ular do'zaxda doimiy qoladigan, uning azobiga giriftor bo'ladigan kimsalardir. Ular jahannamdan ajralmaydilar, xuddi hamroh o'z hamrohidan ajralmagani kabi.

Foydalar:

1. Bu oyat musulmonlarga Allohning dini va oyatlariga qarshi kurashuvchi kimsalarning oqibati yomon bo'lishini eslatadi. Bu esa mo'minlarni o'z e'tiqodlarida sobit turishga va Allohning oyatlarini himoya qilishga undaydi.
2. Allohning oyatlarini inkor etishga urinish behuda ekanini, chunki Allohning kalomi hech qachon ojiz qolmasligini va Uning qudrati hamma narsadan ustun ekanini o'rgatadi.
3. Bu oyatda adolatli jazo tushunchasi bor: kim haqni inkor etib, yolg'onni tarqatishga harakat qilsa, uning jazosi do'zaxdir. Bu esa odamlarni haq yo'ldan yurishga, gunoh va isyondan saqlanishga chorlaydi.
4. Alloh taoloning oyatlariga qarshi harakat qilganlar oxir-oqibatda mag'lub bo'lishlari va ularning hiyla-nayranglari zoye ketishi mo'minlarga tasalli va ishonch bag'ishlaydi.