سوره نمل — آیه 34

معانی کلمات:

• أَعِزَّةَ: جمع «عزیز»، به معنای بزرگان، اشراف و قدرتمندان.
• أَذِلَّةَ: جمع «ذلیل»، به معنای خوار و زبونشدگان.

تفسیر آیه:

ملکه سبا (بلقیس) پس از آنکه نامه حضرت سلیمان علیهالسلام را دریافت کرد و با مشاوران خود به گفتگو نشست، آنان را از رویارویی با سلیمان برحذر داشت و واقعبینی خود را چنین بیان کرد: «بهیقین پادشاهان، هنگامی که به قریهای وارد شوند (و آن را به زور و قهر بگشایند)، آن را تباه و ویران میسازند و عزیزان و بزرگان آن دیار را خوار و ذلیل میکنند؛ و این روش همیشگی و سنت دیرینه آنان است.» او با این سخن، آگاهی خود را از سرنوشت تلخ ملتهایی که در برابر پادشاهان زورگو مقاومت کردهاند، نشان داد و خردمندی خود را در ترجیح صلح و گفتگو بر جنگ و خونریزی آشکار ساخت. او سپس پیشنهاد داد که هدیهای گرانبها برای سلیمان بفرستد تا از این طریق، او را بیازماید و ببیند که آیا او یک پیامبر الهی است یا پادشاهی دنیاطلب. خداوند متعال نیز سخن او را تصدیق کرد و فرمود: «و این چنین میکنند» یعنی رفتار پادشاهان دقیقاً همان است که بلقیس گفت؛ آنان به دنبال قدرتطلبی و نابودی عزت دیگران هستند، نه اصلاح و آبادانی.

فواید و درسهای آیه:

• هشدار از فریب ظاهر قدرت: این آیه به ما میآموزد که قدرتهای دنیوی و پادشاهان مستکبر، معمولاً به دنبال تخریب و تحقیر ملتها هستند، نه آبادانی و عزت آنان. پس نباید فریب ظاهر و وعدههای آنان را خورد.
• ارزش خرد و تدبیر: بلقیس با درایت و عقل سلیم خود، از جنگ و درگیری پرهیز کرد و راه صلح و مذاکره را برگزید. این نشان میدهد که اسلام، تدبیر و خردورزی را در حل اختلافات میپسندد و از خونریزی و ویرانگری بیزار است.
• عزت واقعی در سایه ایمان: در مقابل رفتار پادشاهان که عزت مردم را میگیرند، اسلام میآموزد که عزت حقیقی تنها در سایه ایمان به خداوند و اطاعت از فرمان او به دست میآید، نه در قدرت و ثروت دنیوی.
• پیامبران، مأمور اصلاحاند، نه تخریب: رفتار سلیمان علیهالسلام در برابر بلقیس نشان داد که فرستادگان خداوند، برای هدایت و اصلاح مردم میآیند، نه برای کشورگشایی و تحقیر آنان؛ و این تفاوت اساسی میان پیامبران و پادشاهان است.