سوره عنکبوت — آیه 18

معانی کلمات:

• تُکَذِّبُوا: تکذیب کنید، دروغ بشمارید.
• أُمَمٌ: گروهها و جوامع بشری، امتهای گذشته.
• الْبَلَاغُ الْمُبِینُ: رساندن آشکار و روشنِ پیام، بدون هیچ ابهام و پوشیدگی.

تفسیر آیه:

ای مشرکان و منکران! اگر شما پیامبر ما محمد (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) را در آنچه شما را به آن دعوت میکند — یعنی یکتاپرستی و اطاعت از خداوند — تکذیب کنید و دعوت او را دروغ بشمارید، این کار تازهای نیست و شما نخستین کسانی نیستید که پیامبر خود را انکار میکنید. پیش از شما نیز امتهای بسیاری مانند قوم نوح، عاد و ثمود بودند که پیامبران خود را تکذیب کردند و در نتیجه، عذاب و خشم الهی بر آنان نازل شد و هلاک گشتند. پس بدانید که سرنوشت شما نیز همانند آنان خواهد بود اگر بر تکذیب خود اصرار ورزید.

و اما وظیفه پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) چیزی جز رساندن آشکار و روشن پیام الهی نیست. او پیام خداوند را بدون هیچ کموکاست و با نهایت وضوح به شما ابلاغ کرده است و در این رساندن، کوتاهی نکرده است. پس از این ابلاغ، هر کس مسئول اعمال خود است و نتیجه کردارش دامنگیر خود او خواهد شد؛ نه پیامبر مسئول ایمان نیاوردن شماست و نه او میتواند هدایت کسی را به اجبار تضمین کند.

فواید و پیامهای آیه:

1. تسلی و دلگرمی برای پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) و مؤمنان: این آیه به پیامبر و پیروانش آرامش میدهد که تکذیب مخالفان، سنت همیشگی امتهای گذشته بوده است؛ پس نباید از این امر ناراحت یا مأیوس شوند.
2. مسئولیت پیامبر محدود به ابلاغ است: پیامبران تنها مبلّغان الهی هستند و هدایت و ایمانآوردن مردم در دست خداست. این اصل، مؤمنان را از نگرانی بیش از حد درباره نتیجه دعوتشان بازمیدارد و آنان را به انجام وظیفه دعوت میکند.
3. هشدار به تکذیبکنندگان: تاریخ امتهای پیشین، درس عبرتی است برای کسانی که دعوت حق را انکار میکنند؛ زیرا عاقبت تکذیب، هلاکت و عذاب الهی است.
4. عدالت و مسئولیت فردی: هر انسانی در برابر اعمال خود مسئول است و هیچکس نمیتواند مسئولیت گناه دیگری را بپذیرد. این اصل، انگیزه ایمان و عمل صالح را در انسان تقویت میکند.
5. محبت به پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) و قدردانی از زحمات او: پیامبر با وجود تکذیبها، رسالت خود را با صداقت و وضوح کامل انجام داد؛ این امر شایسته آن است که با ایمان و اطاعت، از او سپاسگزاری کنیم.