سوره عنکبوت — آیه 25

معانی واژگان:

• أوثان: بت‌ها، مجسمه‌هایی که به جای خدا پرستیده می‌شدند.
• مودّة: دوستی و محبت.
• یکفر بعضکم ببعض: برخی از شما نسبت به برخی دیگر کفر می‌ورزد؛ یعنی از هم بیزاری می‌جوید و یکدیگر را انکار می‌کند.
• مأواکم: جایگاه و سرانجام شما.

تفسیر آیه:

حضرت ابراهیم علیه السلام خطاب به قوم خود فرمود: ای قوم من! این بت‌هایی که به جای خداوند متعال برگزیده‌اید و آن‌ها را می‌پرستید، حقیقتاً چیزی جز وسیله‌ای برای ایجاد دوستی و پیوند میان شما در زندگی دنیا نیست. شما به خاطر عبادت این بت‌ها، دور هم جمع می‌شوید و بر اساس همین پرستش مشترک، میان خود مودت و الفتی برقرار کرده‌اید. اما این محبت و پیوند، صرفاً محدود به حیات دنیوی است و ارزشی فراتر از آن ندارد.

سپس ایشان هشدار دادند که در روز قیامت، این روابطِ ظاهری و دنیوی به کلی از بین خواهد رفت و به عکس تبدیل می‌شود. در آن روز، هر گروهی از گروه دیگر بیزاری می‌جوید؛ رهبرانِ گمراه، از پیروان خود اعلام برائت می‌کنند و پیروان نیز از رهبران خود تبرّی می‌جویند و یکدیگر را لعن و نفرین می‌کنند؛ چرا که هر یک، دیگری را عامل گمراهی خود می‌داند. در آنجا هیچ‌یک از این معبودانِ دروغین و هیچ‌یک از این دوستی‌های دنیوی، یاری‌گر شما نخواهد بود.

سرانجام و جایگاه همه شما — چه عابدان و چه معبودانِ باطل — آتش دوزخ است و هیچ یاوری نخواهید داشت که شما را از این عذاب رهایی بخشد؛ نه بت‌ها، نه خویشاوندان، و نه هیچ قدرت دیگری.

فواید و پیام‌های آیه:

1. هشدار درباره اتکا به روابط دنیوی: این آیه به ما می‌آموزد که اگر پیوندها و دوستی‌ها بر پایه حق و ایمان استوار نباشد، در روز قیامت نه تنها سودی ندارد، بلکه به دشمنی و نفرین متقابل تبدیل می‌شود. پس باید روابط خود را بر اساس ایمان و تقوا بنا کنیم.
2. بطلان شرک و عواقب آن: پرستش غیر خدا، هر چند با ظاهری فریبنده و محبت‌آمیز همراه باشد، در نهایت به ناامیدی و عذاب می‌انجامد. این آیه انسان را به توحید خالص دعوت می‌کند که تنها راه نجات است.
3. مسئولیت‌پذیری: در روز قیامت، هیچ‌کس نمی‌تواند تقصیر را به گردن دیگری بیندازد؛ هر کس پاسخگوی اعمال خود است و رهبران گمراه نیز در برابر پیروان خود مسئولند. این آیه ما را به اندیشیدن درباره عاقبت کارهایمان فرا می‌خواند.
4. امید به رحمت الهی: با وجود این هشدار جدی، خداوند درهای توبه را باز گذاشته است. اگر انسان پیش از فرا رسیدن آن روز، از شرک و گناه دست بردارد و به سوی خدا بازگردد، مشمول رحمت و مغفرت الهی خواهد شد و از آن عذاب رهایی می‌یابد.