Аль-Анкабут сүрөсү — Аят 41

1. Аяттагы түшүндүрүүгө муктаж сөздөр:

• مَثَلُ (масал): Окшоштук, мисал, салыштыруу.
• اتَّخَذُوا (иттахазу): Өздөрүнө ээ кылып алышты, карманышты, тандап алышты.
• مِن دُونِ اللَّهِ (мин дуниллаах): Аллахтан башканы, Аллахты коюп башканы.
• أَوْلِيَاءَ (авлияа): Жардамчылар, колдоочулар, коргоочулар, кожоюндар. Бул жерде алар сыйынган буттар, айкелдер.
• الْعَنكَبُوتِ (ал-анкабут): Жөргөмүш.
• بَيْتًا (байтан): Үй, уя, турак.
• أَوْهَنَ (авхана): Эң алсыз, эң начар, эң кырсык.
• لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ (лав каану яъламуун): Эгер алар билишсе эле.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Бул аятта Аллах Таала мушриктердин, башкача айтканда Аллахтан башка буттарга, айкелдерге сыйынып, алардан жардам жана колдоо күткөндөрдүн абалын жөргөмүштүн абалына салыштырып, ачык мисал келтирген.

Мушриктер өздөрүнө «кожоюн» кылып алган буттарынан пайда келет деп, аларды коргоочу жана жардам берүүчү деп эсептешет. Бирок алардын бул ою — курулай күтүү. Бул жөргөмүштүн өзүнө үй куруп, ошол үйү аркылуу өзүн коргойм деген оюна окшош. Жөргөмүш өзүнүн жибинен уя салат, бирок ал уя эң алсыз, эң морт нерсе. Ал шамалга да, жаанга да, ысыкка да, суукка да тоскоол боло албайт. Душмандан да, коркунучтан да коргой албайт. Ошол сыяктуу эле, мушриктер сыйынган буттар да аларга эч кандай пайда да, зыян да бере албайт, коргой да, жардам да бере албайт.

Аллах Таала айтат: «Эң алсыз, эң морт үй — жөргөмүштүн үйү». Эгер мушриктер бул чындыкты түшүнүп, ой жүгүртүшсө, анда алар Аллахтан башка буттарды кожоюн кылып алышпак эмес. Анткени алардын буттары жөргөмүштүн уясынан да алсыз, эч нерсеге жарабайт.

Бул аят аркылуу Аллах бизге акыйкатты, туура жолду көрсөтүп, Аллахтан башкага таянуунун, Аллахтан башкадан жардам күтүүнүн пайдасыздыгын, алсыздыгын түшүндүрүп берүүдө.

1. Аяттан алынуучу пайдалар жана исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Аллах — эң күчтүү коргоочу: Бул аят бизге Аллахтан башка эч кимдин, эч нерсенин чыныгы күчү жок экенин, Аллах гана чыныгы коргоочу, жардам берүүчү жана колдоочу экенин түшүндүрөт. Аллахка таянган адам эч качан алсыз болбойт.
• Буттардын, айкелдердин пайдасыздыгы: Адамдар өз колдору менен жасаган, өздөрү дагы алсыз болгон нерселерге сыйынып, алардан жардам күтүү — бул чоң адашуу. Бул аят аркылуу биз бул адашуудан сактанып, жалгыз Аллахка гана сыйынышыбыз керек экенин үйрөнөбүз.
• Ой жүгүртүүнүн мааниси: «Эгер алар билишсе эле» деген сөздөр бизди ой жүгүртүүгө, акылдуу болууга, терең ойлонууга чакырат. Ислам — акылга, илимге, ой жүгүртүүгө негизделген дин. Бул аят бизди терең ойлонууга, чындыкты издөөгө чакырат.
• Исламдын туура жол экендиги: Бул аят аркылуу биз исламдын канчалык туура, канчалык акыйкат экенин көрөбүз. Ислам бизди жалгыз Аллахка сыйынууга, Аллахка гана таянууга үйрөтөт. Бул — эң туура, эң акылдуу жол.
• Жөргөмүштүн мисалы аркылуу сабак: Аллах Таала жөргөмүштүн алсыз уясын мисал кылып, бизге өтө түшүнүктүү, жөнөкөй тил менен чоң чындыкты жеткирип берет. Бул — Курандын улуулугу, анын ар бир аятында терең маани, чоң сабак бар экендигинин далили.
• Аллахка болгон ишенимди бекемдөө: Бул аят аркылуу биз Аллахтын кудуретин, Аллахтын билимдерин, Аллахтын даанышмандыгын дагы бир жолу түшүнөбүз. Аллах бизге эң жакшы мисалдарды келтирип, туура жолду көрсөтүп турат. Бул биздин Аллахка болгон ишенимибизди, сүйүүбүздү дагы да бекемдейт.