سوره آل عمران — آیه 118

معانی واژگان:

• بِطانَة: دوستان و نزدیکانِ رازدار؛ کسانی که انسان آنان را از اسرار و امور خصوصی خود آگاه میکند. این واژه از «بطانةِ لباس» (آستر لباس) گرفته شده است، زیرا همانگونه که آستر لباس به بدن نزدیک است، این افراد نیز به انسان نزدیک و محرم اسرار میشوند.
• لا یَألونَکُم خَبالاً: در تباهکردن و فسادِ کار شما کوتاهی نمیکنند و از هیچ تلاشی برای نابودی شما فروگذار نمیکنند.
• عَنِتُّم: به سختی و مشقّت افتادن؛ دچار ضرر و رنج شدن.
• بَغضاء: دشمنی و کینهی شدید.

تفسیر:

ای کسانی که به خدا و پیامبرش ایمان آوردهاید و به شریعت او عمل میکنید، از غیر مؤمنان (کافران و منافقان) برای خود دوستانِ رازدار و محرمِ اسرار برنگزینید که آنان را از امور پنهانی و خصوصی خود آگاه کنید. اینان هرگز در فساد و تباهیِ شما کوتاهی نمیکنند و تمام تلاش خود را برای نابودی و بدبختیِ شما به کار میگیرند. آنان آرزو میکنند که شما دچار سختی، رنج و زیان شوید. نشانههای دشمنی و کینهی آنان بهوضوح از زبانشان آشکار شده است؛ با دشنام دادن به شما، طعنه زدن به دینتان و افشای اسرارتان. اما آنچه در دلهایشان پنهان میکنند از دشمنی و کینه، بسیار بزرگتر و شدیدتر از آن چیزی است که بر زبان میآورند. خداوند متعال برای شما آیات و نشانههای روشن و دلایل آشکاری بیان کرده است تا راه سعادت و شقاوت را بشناسید و از دشمنان خود بر حذر باشید، اگر خردمند باشید و از مواعظ و فرمانهای او پند بگیرید.

فواید و پیامهای آیه:

• هوشیاری در برابر دشمنان: مؤمن باید در انتخاب دوستان و محرمهای اسرار خود نهایت دقت را به کار گیرد و از اعتماد به کسانی که به دین و ایمان او باور ندارند، پرهیز کند، چرا که آنان هرگز خیرخواه او نیستند.
• آشکار بودن دشمنی کافران: دشمنی دشمنان اسلام همیشه از گفتار و رفتارشان نمایان است و مؤمن نباید فریب ظاهرِ خوشایند یا وعدههای فریبندهی آنان را بخورد.
• اهمیت عقل و تدبّر: قرآن کریم با بیان آیات و دلایل روشن، از انسان میخواهد با خرد و اندیشهی خود حقایق را درک کند و فریب دشمنان را نخورد؛ عقل سلیم، انسان را از اعتماد به دشمنان بازمیدارد.
• حفظ اسرار جامعهی اسلامی: این آیه به مؤمنان میآموزد که اسرار و امور داخلی جامعهی خود را در اختیار بیگانگان قرار ندهند، زیرا این امر زمینهساز نفوذ و ضربهپذیری آنان میشود.
• محبت و ولایت فقط برای مؤمنان: مؤمن باید دوستی و محبت خود را تنها در راه خدا و برای مؤمنان قرار دهد و از دوستی با دشمنان خدا بپرهیزد، چرا که این دوستی نه تنها سودی ندارد، بلکه مایهی نفوذ دشمن و تضعیف ایمان خواهد بود.