سوره آل عمران — آيت 134

1) ڪلمات جي معنيٰ:

• السَّرَّاءِ: خوشحالي ۽ آسودگيءَ جو وقت، يعني اهو زمانو جڏهن ماڻهو وٽ مال ۽ وسيلا هجن.
• الضَّرَّاءِ: تنگي ۽ تڪليف جو وقت، يعني اهو زمانو جڏهن ماڻهو وٽ مال ۽ وسيلا گهٽ هجن يا بيماري ۽ مشڪلات هجي.
• الْكَاظِمِينَ: اهي ماڻهو جيڪي پنهنجي غصي کي ضبط ۾ رکن ٿا، ان کي پنهنجي اندر ۾ دٻائي رکن ٿا ۽ ٻاهر نڪرڻ نه ڏين ٿا.
• الْغَيْظَ: شديد غصو ۽ ڪاوڙ جيڪا دل ۾ ڀرجي وڃي.
• الْعَافِينَ: معاف ڪرڻ وارا، بخشڻ وارا.
• الْمُحْسِنِينَ: نيڪي ڪرڻ وارا، احسان ڪرڻ وارا.

2) آيت جي تفسير:

هي آيت انهن نيڪ ۽ متقي ماڻهن جي خوبين جو بيان ڪري ٿي جن لاءِ الله تعاليٰ جنت تيار ڪئي آهي. انهن جي پهرين خوبي اها آهي ته اهي پنهنجو مال الله جي راهه ۾ خرچ ڪن ٿا، چاهي کين آسودگي هجي يا تنگي، خوشحالي هجي يا مشڪلات. اهي مال خرچ ڪرڻ ۾ ڪڏهن به ڪوتاهي نٿا ڪن، نه غربت کين روڪي ٿي ۽ نه ئي خوشحالي کين غافل ڪري ٿي.

ٻي خوبي اها آهي ته جڏهن کين ڪو ڪاوڙ ڏياريندڙ واقعو پيش اچي ٿو ۽ سندن دل غصي سان ڀرجي وڃي ٿي، تڏهن به اهي پنهنجي غصي کي ضبط ۾ رکن ٿا ۽ ان کي دٻائي رکن ٿا. اهي بدلي وٺڻ جي طاقت رکڻ باوجود صبر ۽ تحمل کان ڪم وٺن ٿا ۽ غصي جي حالت ۾ ڪو اهڙو قدم نٿا کڻن جنهن تي بعد ۾ پشيمان ٿيڻو پوي.

ٽين خوبي اها آهي ته اهي انهن ماڻهن کي به معاف ڪري ڇڏين ٿا جيڪي سندن حق ۾ زيادتي ڪن ٿا يا کين ايذاءُ پهچائن ٿا. اهي انتقام نٿا وٺن ۽ نه ئي دل ۾ ڪينو رکن ٿا، بلڪه درگذر ۽ معافي کي پنهنجو شعار بڻائن ٿا.

اهي سڀئي خوبيون ”احسان“ ۾ شامل آهن، ۽ الله تعاليٰ اهڙن محسن ماڻهن سان محبت ڪري ٿو جيڪي انهن اعليٰ اخلاقي صفتن سان آراسته هجن.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• هي آيت ٻڌائي ٿي ته سچو تقويٰ صرف عبادتن ۾ نه آهي، بلڪه اعليٰ اخلاق، سخاوت، صبر ۽ معافي ۾ به آهي. اهڙا اخلاق ئي انسان کي الله جو محبوب بڻائن ٿا.
• مال خرچ ڪرڻ صرف خوشحاليءَ ۾ نه، بلڪه تنگيءَ ۾ به هڪ وڏي نيڪي آهي. جيڪو شخص مشڪلات ۾ به ٻين جي مدد ڪري ٿو، اهو الله جي خاص محبت جو حقدار بڻجي ٿو.
• غصي کي ضبط ڪرڻ ۽ معاف ڪرڻ اهي صفتون آهن جيڪي انسان کي دنيا ۽ آخرت ۾ سرفراز ڪن ٿيون. اهي ئي صفتون مسلمانن جي وچ ۾ محبت، ڀائيچاري ۽ اتحاد پيدا ڪن ٿيون.
• الله تعاليٰ جو فرمايو ته ”الله محسنن سان محبت ڪري ٿو“ اسان لاءِ وڏي خوشخبري ۽ ترغيب آهي ته اسان به اهڙا اعليٰ اخلاق اختيار ڪريون ته جيئن اسان به الله جي محبت ۾ داخل ٿي سگهون.
• هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته اسلام هڪ مڪمل زندگيءَ جو نظام آهي، جيڪو اسان کي نه صرف عبادت جو طريقو ٻڌائي ٿو، بلڪه اسان کي ٻين سان حسن سلوڪ، درگذر ۽ نيڪيءَ جو به درس ڏئي ٿو.