Аль Имран сүрөсү — Аят 137

1. Сөздөрдүн мааниси:

• خَلَتْ (халат): өттү, аяктады, артта калды.
• سُنَنٌ (сунан): (سُنَّة сөзүнүн көптүгү) Аллахтын мыйзамдары, жол-жоболору, мурунку элдерге карата колдонулган кудайлык тартиптер.
• فَسِيرُوا (фасиру): анда жүргүлө, саякат кылгыла.
• عَاقِبَةُ (аакибат): акыбет, аягы, натыйжасы.
• الْمُكَذِّبِينَ (муказзибин): (пайгамбарларды жана Аллахтын аяттарын) жалганга чыгаргандар, «жалган» деп четке каккандар.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Бул аят Ухуд согушунда жеңилүүгө учураган ыймандууларга сооротуу жана насаат катары түшкөн. Аллах Таала айтат: силерден мурун да көптөгөн элдер, коомдор өтүп кеткен. Аларга да Аллахтын өзгөрбөс мыйзамдары колдонулган: ыймандуулар сыналган, кыйынчылыктарга туш болушкан, бирок акырында жеңиш жана жакшы акыбет ыймандууларга болгон; ал эми Аллахты жана пайгамбарларын жалганга чыгаргандардын акыбети өкүнүч жана кыйроо менен аяктаган.

Ошондуктан Аллах аларга: жер бетинде саякат кылгыла, көчмөн болгула, мурунку жалганга чыгарган элдердин калдыктарын, урандыларын, кыйроого учураган шаарларын көргүлө. Алардын күч-кубаты, байлыгы, бийлиги эмне болду? Баары жок болуп, алардын ордунда урандылар жана эскерүүлөр гана калды. Бул — Аллахтын аяттарын жалганга чыгаргандардын акыбети кандай болорун көрсөткөн ачык далил. Аллахтын жардамы ыймандууларга жакын, ал эми жалганга чыгаргандардын акыбети — кыйроо жана өкүнүч.

1. Аяттан алынуучу пайдалар жана насааттар:

• Тарых — эң чоң насаатчы: Мурунку элдердин тагдырынан сабак алсак, Аллахтын мыйзамдарынын өзгөрбөс экенин түшүнөбүз. Ким ыйман келтирип, сабыр кылса — акыбети жеңиш; ким жалганга чыгарса — акыбети кыйроо.
• Кыйынчылыктан кийин жеңиш келет: Ухуддагы сыноо ыймандуулардын акыры жеңилүү эмес, тескерисинче, алардын чыңдалышына жана акыры жеңишке жетүүсүнө себеп болгон. Бул — ыймандууларга үмүт берет.
• Аллахтын адилеттиги: Аллах эч кимди адилетсиз жазалабайт. Жалганга чыгаргандар өздөрүнүн кылган иштеринин натыйжасын көрүшөт. Бул — адилеттикке ишенүүнү бекемдейт.
• Жер бетиндеги изилдөө жана ой жүгүртүү: Аллах бизди тарыхты изилдеп, мурунку элдердин тагдырынан сабак алууга чакырат. Бул — илимге жана ой жүгүртүүгө түрткү берет.
• Исламдын чакырыгы — акыл жана ой жүгүртүү: Ислам сокур ишенимди эмес, акылдуу ой жүгүртүүнү, далилдерди изилдөөнү талап кылат. Бул аят мунун ачык мисалы.
• Сабыр жана туруктуулук: Кыйынчылыктарда сабыр кылуу, Аллахтын жардамына ишенүү — ыймандуулардын эң негизги сапаты. Акыбет — такыбалар үчүн жакшы.