Oli Imron surasi — Oyat 75

Kalimalarning ma'nolari:

• Qintor – juda ko‘p mol-mulk, katta boylik.
• Dinor – oz miqdordagi mol, kichik pul birligi.
• Ummiylar – arablar (kitob ahli bo‘lmaganlar).
• Sabīl – ayb, gunoh, javobgarlik.

Tafsir:

Alloh taolo bu oyatda ahli kitob (yahudiylar) orasida ikki xil odam borligini bayon qilmoqda. Ulardan ba’zilari shunday sadoqatli kishilarki, agar ularga juda katta boylikni ishonib topshirsangiz, uni sizga to‘liq holda qaytaradi, hech qanday xiyonat qilmaydi. Ammo ularning orasida boshqalari ham borki, agar ularga birgina dinor (ozgina pul) ishonib topshirilsa, uni ham qaytarmaydi. Faqatgina siz uning oldida turib, qattiq talab qilganingizdagina qaytaradi, xolos.

Bu xiyonatning asl sababi ularning buzilgan e’tiqodidir. Ular o‘zlaricha: “Bizning arablarning (kitob ahli bo‘lmaganlarning) molini eyishda hech qanday gunoh yo‘q”, deb da’vo qilishadi. Ya’ni ular Alloh ularning molini o‘zlariga halol qilgan deb o‘ylashadi. Ular bu so‘zlarni Allohga nisbatan yolg‘on to‘qib, bila turib yolg‘on gapirishadi. Holbuki, ularning kitoblarida ham omonatga xiyonat qilish va boshqa millatning molini nohaq yeyish taqiqlanganini bilishadi.

Foydalar:

1. Islom dini omonatga sadoqatli bo‘lishni, xoh musulmon bo‘lsin, xoh boshqa dindan bo‘lsin, har kimning haqini to‘liq ado etishni buyuradi. Bu islomning yuksak axloqiy tamoyillaridan biridir.
2. Insonning e’tiqodi va diniy qarashlari uning axloqiga bevosita ta’sir qiladi. To‘g‘ri e’tiqod egasi halol va ishonchli bo‘ladi, buzilgan e’tiqod esa xiyonat va yolg‘onga yetaklaydi.
3. Omonatni ado etish – mo‘minning eng muhim fazilatlaridan. Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi vasallam) ham “Omonatni sizga ishonib topshirgan kishiga qaytarib bering” deganlar.
4. Alloh taolo har bir insonni adolatli bo‘lishga, hech kimning haqini nohaq yeb qo‘ymaslikka chaqiradi. Musulmon kishi boshqa millat yoki dindagilarga nisbatan ham adolatli muomala qilishi lozim.