Лукман сүрәсе — Аять 11

Сүзләрнең мәгънәләре:

• һәзә хәлкуллаһ — бу Аллаһның төзегән мәхлукаты.
• фә-әру́ни — күрсәтегез миңа, хәбәр итегез.
• мәзә хәләкә — нәрсә төзегәннәр.
• әлләзинә мин дуниһи — Аллаһтан башка табынган нәрсәләрегез.
• бәли — киресенчә, әлбәттә.
• әз-зәлиму́н — залимнәр (үзләренә золом кылучылар).
• дәла́лин муби́н — ачык, бик ачык адашу.

Аять тәфсире:

Аллаһы Тәгалә үзенең кодрәтен күрсәтеп, кешеләрне тирә-юньдәге мәхлукатларга карарга чакыра. Бу аятьтә Аллаһ әйтә: "Бу күргән нәрсәләрегез — күкләр, җир, таулар, диңгезләр, үзегез һәм барлык тереклек ияләре — болар барысы да Аллаһның төзегән мәхлукатыдыр. Әгәр сез Аллаһтан башка да илаһлар бар дип уйлыйсыз икән, шул табынган сыннарыгызның, потларыгызның нәрсә төзегәннәрен күрсәтегезче! Әгәр алар бернәрсә дә төзи алмасалар, ни өчен аларга табынасыз?"

Монда Аллаһ мөшрикләргә ачык рәвештә хакыйкатьне күрсәтә: аларның табынган нәрсәләре — үзләре дә төзелгән мәхлукатлар, аларның бернинди кодрәте дә юк. Алар үзләренә дә файда яки зарар китерә алмыйлар, кешеләрне дә тудырмаганнар.

Аллаһ бу аятьтә мөшрикләрнең хәлен "залимнәр" дип атый, чөнки алар Аллаһка ширек кертү белән үзләренә үзләре золом кылалар. Аларның адашулары бик ачык һәм бәхәссез: бернинди дәлилсез, акылсыз рәвештә, үз куллары белән ясаган сыннарга табыналар. Бу — иң ачык адашу, чөнки алар хакыйкатьне күреп торалар, әмма кире кагалар.

Аятьтән алынган файдалар:

1. Аллаһның кодрәтенә карап, Аның бердәнбер Илаһ икәнлегенә инану — иманның нигезе. Тирә-юньдәге һәрбер мәхлукат Аллаһның барлыгына һәм берлегенә шәһадәтлек бирә.
2. Гыйбадәт кылыр өчен, табынган нәрсәнең чыннан да илаһ булырга лаеклыгы тикшерелергә тиеш. Бернинди файда да китерә алмаган нәрсәгә табыну — акылсызлык.
3. Ширек — иң олы золом, чөнки ул кешенең үзенә үзе кылган иң зур начарлыгы. Аллаһтан башкага табынучы кеше үзенең гомерен, акылын һәм көчен юкка сарыф итә.
4. Дәлилләр ачык булса да, хакыйкатьне кабул итмәү — иң ачык адашу. Кеше акылын кулланып, тирә-юньдәге билгеләргә карап, Аллаһның берлеген танырга тиеш.
5. Бу аять кешеләрне фикер йөртергә, тирә-юньдәге мәхлукатларга карап уйланырга өнди. Әйтерсең лә Аллаһ һәрберебезгә: "Карагыз, уйлагыз, аңлагыз!" — дип мөрәҗәгать итә.