Luqmon surasi — Oyat 11

Kalimalarning ma'nolari:

• خَلْقُ اللهِ: Allohning yaratgani, Uning yaratgan mavjudotlari.
• فَأَرُونِي: Menga ko'rsating, namoyish eting.
• مَاذَا خَلَقَ الَّذِينَ مِن دُونِهِ: Undan o'zga (ibodat qilayotgan) narsalar nimani yaratgan?
• الظَّالِمُونَ: Zolimlar, ya'ni mushriklar (Allohga shirk keltiruvchilar).
• ضَلَالٍ مُّبِينٍ: Ochiq-oydin adashuv, haqiqatdan butunlay uzoqlashish.

Tafsir:

Ey insonlar, mana bu ko'z o'ngingizdagi osmonlar, yer, tog'lar, daryolar, o'simliklar, hayvonlar va insonning o'zi — bularning barchasi yolg'iz Allohning yaratganidir. U hech bir sheriksiz, yolg'iz O'zi buni yaratgan va tartibga solgan.

So'ngra Alloh taolo mushriklarga murojaat qilib: "Menga ko'rsating-chi, Allohdan o'zga ibodat qilayotgan butlaringiz, sanamalaringiz yoki sizlar iloh deb bilgan narsalaringiz yer yuzida nimani yaratgan? Ular osmonlarni yaratdilarmi? Yerni yoydilarmi? Yoki hayot uchun zarur bo'lgan biror narsani vujudga keltirdilarmi?" — deya so'raydi. Bu savol ularni ojiz qoldiradi, chunki ularning xudolari hech narsa yaratmagan, balki o'zlari yaratilgan mavjudotlardir.

Keyin Alloh taolo: "Yo'q, zolimlar ochiq-oydin adashuvdadirlar", deydi. Ya'ni mushriklar haqiqatdan butunlay uzoqlashib, aniq bir adashuv va xatolik ichidadirlar. Ular o'zlari yaratilgan narsalarni yaratuvchi deb bilish bilan naqadar katta xato qilganlarini anglamaydilar. Bu adashuv shunchalik ravshanki, uni hech qanday aqlli odam inkor eta olmaydi.

Foydalar:

1. Tavhid (yakkaxudolik)ning isboti: Atrofimizdagi har bir mavjudot Allohning qudrati va yaratuvchanligiga guvohlik beradi. Bu bizning qalbimizda Allohga bo'lgan ishonch va muhabbatni mustahkamlaydi.
2. Aql va dalil bilan ishonch: Islom dini insonni ko'r-ko'rona taqlidga emas, balki aql bilan fikr yuritishga, dalil va hujjatlar orqali haqiqatni topishga chorlaydi. Bu oyat mushriklarni dalil bilan rad etib, haqiqat yo'lini ko'rsatmoqda.
3. Ojizlikni tan olish: Inson o'zining ojizligini, hech narsa yarata olmasligini tan olsa, Allohning buyukligiga bo'lgan ehtiromi ortadi va Uning oldida kamtarin bo'ladi.
4. Shirkdan qaytarish: Bu oyat insonni butparastlik, shirk va Allohdan o'zga narsalarga sig'inishdan qattiq ogohlantiradi. Chunki bunday qilish ochiq-oydin adashuv va zulmdir.
5. Shukr qilishga undash: Yaratilgan ne'matlar haqida fikr yuritish insonni shukr qilishga, Allohning cheksiz fazl-u marhamatini eslashga yetaklaydi.