سوره لقمان — آیه 33

معانی واژگان:

• اتَّقُوا: پروا پیشه کنید، از خدا بترسید و با انجام فرمان‌ها و دوری از نافرمانی‌ها، خود را از عذاب او نگه دارید.
• وَاخْشَوْا: بترسید و هراسان باشید.
• لَا يَجْزِي: کفایت نمی‌کند، بی‌نیاز نمی‌سازد و کاری از پیش نمی‌برد.
• الْغَرُور: فریب‌دهنده؛ یعنی شیطان که انسان را با آرزوهای دراز و وعده‌های دروغین می‌فریبد.

تفسیر آیه:

ای مردم! از پروردگارتان پروا کنید و با انجام اوامر او و پرهیز از نواهی‌اش، خود را در برابر خشم و عذابش ایمن سازید. و از روزی به هراس افتید که در آن، هیچ پدری نمی‌تواند به جای فرزندش کاری از پیش ببرد و هیچ فرزندی نیز نمی‌تواند به جای پدرش چیزی را کفایت کند. در آن روز، هر کس تنها در گرو اعمال خویش است و هیچ‌کس نمی‌تواند بار گناه دیگری را بر دوش کشد یا عذابی را از او دفع نماید.

به راستی که وعده خداوند — چه در مورد پاداش نیکوکاران و چه در مورد کیفر بدکاران — حقیقت دارد و هیچ شکی در وقوع آن نیست. پس مبادا زندگی دنیا با زرق و برق و لذت‌های زودگذر و فریبنده‌اش شما را بفریبد و از یاد آخرت غافل کند. و مبادا شیطانِ فریبکار شما را درباره خدا گول بزند؛ یعنی با وعده‌های دروغین و آرزوهای طولانی، شما را به این امید بیندازد که گناهان‌تان بخشیده می‌شود و عذابی در کار نیست، و بدین‌سان شما را به نافرمانی خدا ترغیب کند و از توبه و بازگشت به حق بازدارد.

فواید و پیام‌های آیه:

1. تقوای الهی تنها راه نجات و رستگاری است؛ زیرا انسان با پروا پیشگی از خداوند، خود را از عذاب روزی که هیچ کمکی در آن کارساز نیست، ایمن می‌سازد.
2. در روز قیامت، هیچ رابطه و پیوندی — حتی پیوند مقدس پدر و فرزندی — نمی‌تواند برای انسان سودی داشته باشد؛ پس باید در این دنیا به فکر اعمال خویش باشیم و به دیگران تکیه نکنیم.
3. ایمان به وعده‌های الهی و یقین به وقوع قیامت، انسان را از غفلت و سرگرمی به دنیا بازمی‌دارد و او را به سوی عمل صالح و آمادگی برای آن روز بزرگ سوق می‌دهد.
4. شناخت دشمنِ فریبکار (شیطان) و آگاهی از حیله‌های او، انسان را هوشیار می‌سازد تا فریب وعده‌های دروغین و آرزوهای بی‌اساس را نخورد و از رحمت خداوند مأیوس نشود و نیز به گناه امیدوار نگردد.
5. این آیه، انسان را به تعادل در زندگی دعوت می‌کند؛ نه آن‌چنان غرق دنیا شود که آخرت را فراموش کند و نه آن‌چنان از رحمت خدا ناامید گردد که از تلاش برای رستگاری بازماند.