سوره نساء — آیه 1

## معانی واژگان

• اتَّقُوا: بپرهیزید، پروا کنید، از خداوند بترسید و از نافرمانی او دوری کنید.
• نَفْسٍ وَاحِدَةٍ: نفس واحد، یعنی حضرت آدم علیه‌السلام.
• زَوْجَهَا: همسر او، یعنی حوا.
• بَثَّ: پراکند، منتشر کرد، در زمین گسترد.
• تَسَاءَلُونَ بِهِ: به وسیله او از یکدیگر درخواست می‌کنید؛ یعنی وقتی می‌گویید: «تو را به خدا می‌دهم» یا «از تو به خدا می‌خواهم».
• الْأَرْحَامَ: خویشاوندان، پیوندهای خویشاوندی.
• رَقِيبًا: نگهبان، مراقب، شاهد و ناظر بر همه اعمال.

## تفسیر آیه

ای همه مردم! از پروردگار خود پروا کنید؛ همان خدایی که شما را از یک نفس واحد آفرید. آن نفس واحد، پدر شما آدم علیه‌السلام است. سپس همسر او حوا را از همان جنس و از وجود او خلق کرد تا مونس و همراه او باشد. آنگاه از این دو، مردان و زنان بسیاری در سراسر زمین پراکنده ساخت و نسل بشر را گسترش داد.

پس ای مردم! از خداوندی پروا کنید که وقتی می‌خواهید از یکدیگر چیزی بخواهید یا حقی را مطالبه کنید، نام او را می‌برید و می‌گویید: «تو را به خدا سوگند می‌دهم» یا «از تو به خدا می‌خواهم». پس او را چنان که شایسته است بزرگ دارید و از او بترسید.

و نیز از قطع کردن پیوندهای خویشاوندی بپرهیزید؛ از آن رحم‌هایی که میان شما رابطه ایجاد کرده و شما را به یکدیگر پیوند می‌دهد. به خویشاوندان خود نیکی کنید و پیوندهای خانوادگی را حفظ نمایید.

همانا خداوند همواره بر شما مراقب و ناظر است. هیچ کاری از شما، چه کوچک و چه بزرگ، پنهان و پوشیده نمی‌ماند. او همه اعمال شما را می‌بیند، ثبت می‌کند و در روز قیامت بر اساس آن پاداش یا کیفر می‌دهد.

## فواید و پیام‌های آیه

1. وحدت نسل بشر: همه انسان‌ها از یک پدر و مادر آفریده شده‌اند؛ پس هیچ کس بر دیگری برتری نژادی یا قومی ندارد و همه در اصل آفرینش برابرند. این آیه پایه برابری و برادری انسانی را بنا می‌نهد.
2. تقوا، رمز سعادت: نخستین فرمان این آیه، تقواست؛ یعنی مراقبت دائمی از خود در برابر خداوند. تقوا سپری است که انسان را از گناهان بازمی‌دارد و او را به سعادت دنیا و آخرت می‌رساند.
3. احترام به پیوند خویشاوندی: اسلام به صله رحم و حفظ ارتباط با خویشاوندان اهمیت فراوانی داده است. قطع رحم از گناهان بزرگ است و برکات زندگی را از بین می‌برد.
4. خداوند ناظر بر همه چیز است: باور به اینکه خداوند همیشه مراقب ماست، انسان را به انجام خوبی‌ها ترغیب و از بدی‌ها بازمی‌دارد. این باور، ایمان را در دل زنده نگه می‌دارد و انسان را در خلوت و جلوت به تقوا دعوت می‌کند.
5. خداوند پناهگاه و تکیه‌گاه: اینکه مردم در امور خود به نام خدا سوگند یاد می‌کنند و از او می‌خواهند، نشان می‌دهد که خداوند مرجع و پناهگاه همه است. پس باید او را بشناسیم و به او اعتماد کنیم.
6. محبت و مهربانی در خانواده: خلقت همسر از جنس خود انسان، نشانه لطف خداوند است که مودت و رحمت را میان زن و مرد قرار داده است. این آیه خانواده را به عنوان نهاد مقدس و پایه جامعه معرفی می‌کند.