سوره فصلت — آیه 42

معانی واژگان:

• باطل: نادرستی، چیزی که با حق در تضاد است؛ در اینجا به معنای هرگونه تحریف، تغییر، نقصان یا زیادت.
• من بین یدیه: از پیش روی آن (از جهت آینده و آنچه در پیش است).
• من خلفه: از پشت سر آن (از جهت گذشته و آنچه پشت سر است).
• تنزیل: فرودآمده و نازلشده.
• حکیم: دارای حکمت مطلق در آفرینش، تدبیر و تشریع.
• حمید: ستودهشده و شایسته ستایش در همه حال.

تفسیر آیه:

این آیه شریفه به بیان یکی از ویژگیهای برجسته قرآن کریم میپردازد و آن، مصونیت کامل این کتاب آسمانی از هرگونه باطل و نادرستی است. خداوند متعال میفرماید که باطل نه از پیش روی قرآن و نه از پشت سر آن به سراغش نمیآید؛ یعنی نه از جهت آینده و نه از جهت گذشته، هیچ چیز نمیتواند آن را باطل کند یا در آن راه یابد. این بدان معناست که قرآن از هرگونه تحریف، تغییر، زیادت، نقصان و یا تناقض در امان است. نه کتابهای آسمانی پیشین میتوانند چیزی از آن را نقض کنند و نه اندیشهها و نظریات آینده بشر توانایی ابطال آن را دارند. هیچ شبههای از هیچ جهتی به آن راه نمییابد و هیچ باطلی نمیتواند بر آن غلبه کند. این مصونیت، نشانه عظمت و قداست این کتاب است.

سپس خداوند میفرماید: «تَنزِيلٌ مِّنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ» یعنی این قرآن، فروفرستاده شده از سوی خدایی است که در آفرینش، تدبیر و قانونگذاری حکیم است و در همه حال ستوده و شایسته حمد و سپاس است. چون این کتاب از جانب چنین خدای حکیم و ستودهای نازل شده، طبیعی است که از هرگونه باطل و نادرستی پاک و منزه باشد. حکمت خداوند اقتضا میکند که کتاب هدایت او کامل، بینقص و محفوظ از هر خطا باشد و حمید بودن او نیز ایجاب میکند که این کتاب، سراسر خیر، رحمت و هدایت برای بندگان باشد.

فواید و پیامهای آیه:

1. اعتماد به قرآن: این آیه به ما اطمینان میدهد که قرآن تا قیامت از هرگونه تحریف و تغییر در امان است و میتوانیم با خیال راحت به آن تمسک جوییم و آن را تنها مرجع هدایت خود قرار دهیم.
2. شناخت خداوند: آیه ما را با دو صفت مهم خداوند یعنی «حکیم» و «حمید» آشنا میسازد؛ خدایی که همه کارهایش بر اساس حکمت است و شایسته ستایش بیپایان بندگان است.
3. ایمان به جامعیت قرآن: قرآن نه تنها با کتابهای آسمانی پیشین در تضاد نیست، بلکه تصدیقکننده حقایق آنهاست و هیچ اندیشه بشری نیز توانایی مقابله با آن را ندارد. این حقیقت، ایمان ما را به این کتاب آسمانی تقویت میکند.
4. آرامش و اطمینان قلبی: دانستن اینکه قرآن از هر باطلی مصون است، به مؤمن آرامش میدهد و او را از هرگونه تردید و نگرانی درباره صحت و سقم این کتاب رهایی میبخشد.
5. دعوت به تدبر: این آیه ما را تشویق میکند تا با دقت و تأمل در آیات قرآن، نشانههای حکمت الهی را در آن بیابیم و به عظمت این کتاب بیشتر پی ببریم.