سوره شوری — آیه 40

معانی کلمات:

• سیّئه: بدی، کار ناپسند، گناه.
• مثلها: همانند آن، بدون کم و زیاد.
• عفا: گذشت کرد، چشمپوشی نمود.
• أصلح: آشتی برقرار کرد، کار را به سامان آورد.
• أجر: پاداش، ثواب.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، قانون عدالت و احسان را در روابط اجتماعی بندگان بیان میفرماید. میفرماید: کیفر هر بدی و کار ناپسندی، بدی و کیفری همانند آن است؛ یعنی اگر کسی به شما ظلم یا بدی کرد، حق دارید به همان اندازه و بدون هیچ زیادهروی، از خود دفاع کنید و حق خود را بگیرید. اما این انتقام و مقابله به مثل، حد و مرزی دارد و تجاوز از آن، خود ظلمی دیگر است.

سپس خداوند به راهی برتر و والاتر اشاره میکند و میفرماید: هر کس از خطای دیگران درگذرد و انتقام نگیرد، و علاوه بر آن، آشتی و دوستی را با طرف مقابل برقرار سازد و کینه را از دل بیرون کند، پاداش او بر عهده خداوند است. این تعبیر زیبا نشان میدهد که اجر و ثواب چنین گذشتی آنقدر بزرگ است که فقط خداوند میداند و ضامن آن است.

در پایان آیه، خداوند میفرماید: همانا خداوند ستمگران را دوست نمیدارد. این جمله هم هشداری است به کسانی که آغازگر ظلم و بدی هستند و هم تذکری به کسانی که در مقام انتقام، از حد تجاوز میکنند و ظلمی بزرگتر مرتکب میشوند. خداوند هر دو گروه را که ظلم میکنند، دوست ندارد و از آنها ناخشنود است.

فواید و پیامهای آیه:

• اسلام دین اعتدال و عدالت است؛ نه ظلمپذیری و ذلت را میپسندد و نه تجاوز و زیادهروی در انتقام را.
• گذشت و بخشش، نشانهی اخلاق والا و ایمان قوی است و پاداش آن نزد خداوند محفوظ است.
• آشتی و اصلاح روابط پس از گذشت، ارزشی مضاعف دارد و جامعه را به سوی همدلی و محبت سوق میدهد.
• خداوند با ستمگران دشمن است و هرگز آنان را دوست ندارد؛ بنابراین مسلمان باید از ظلم در هر شکلی دوری کند.