Sure Şûrâ — Ayet 40

Kelime Anlamları:

• Cezâ: Karşılık, ödül veya karşılık verme.
• Seyyie: Kötülük, günah, suç.
• Afv: Affetmek, bağışlamak, cezalandırmaktan vazgeçmek.
• Islâh: Düzeltmek, barıştırmak, arayı bulmak.
• Ecr: Ödül, mükâfat, sevap.
• Zâlim: Haksızlık eden, haddi aşan, başkasına zarar veren.

Tefsir:

Allah Teâlâ bu âyet-i kerîmede, bir kötülüğe karşılık verme hakkının sınırını çizmektedir. Bir kimseye yapılan kötülüğün karşılığı, aynı türden ve aynı ölçüde bir karşılıktır; yani misliyle mukabele etmek caizdir. Ancak bu karşılık, asla haddi aşmamalı, zulme dönüşmemelidir. Çünkü intikam alma hakkı, yapılan kötülüğün dengiyle sınırlıdır; fazlası zulümdür.

Bununla birlikte âyet, müminlere daha üstün bir ahlakı gösterir: Kim kendisine kötülük edeni affeder ve bu affıyla aralarındaki düşmanlığı barışa, kırgınlığı dostluğa çevirirse, onun mükâfatı Allah’a aittir. Bu ifade, affeden kişinin ecrinin ne kadar büyük olduğunu ve bu ödülün Allah’ın sonsuz rahmetine havale edildiğini gösterir. Allah’ın vereceği ödül, hiçbir beşerî ölçüyle kıyaslanamaz.

Âyetin sonunda ise Allah’ın zâlimleri sevmediği bildirilir. Buradaki zulüm iki türlüdür: Birincisi, kötülüğe başlayan ve insanlara haksızlık edenlerin zulmü; ikincisi ise, hakkını alırken haddi aşan, karşılıkta ölçüyü kaçıranların zulmü. Her iki durum da Allah’ın sevgisinden uzaktır.

Faydalar ve Hikmetler:

1. İslam dini, insanlara haklarını koruma imkânı tanır; ancak bu hakkı kullanırken adaleti ve ölçüyü gözetmeyi emreder. İntikam duygusuyla sınırı aşmak, kişiyi haklıyken haksız duruma düşürür.
2. Affetmek, müminin ahlakının zirvesidir. Affeden kişi, düşmanlığı dostluğa çevirir, toplumda barışı yayar ve kalbindeki kin ve nefret duygularından arınır.
3. Affedenin mükâfatının Allah’a havale edilmesi, bu davranışın ne kadar değerli olduğunu gösterir. Kulun affı karşılığında Allah’ın vereceği ödül, cennet ve rızasıdır.
4. Bu âyet, Müslümanlara iki yol gösterir: Ya haklarını adaletle alacaklar ya da daha faziletli olanı seçip affedeceklerdir. Her iki durumda da zulme sapmamak esastır.
5. Allah’ın zâlimleri sevmemesi, Müslümanlara hem başkalarına zulmetmekten kaçınmayı hem de kendi haklarını savunurken bile zulme düşmemeyi öğretir. Bu, İslam ahlakının ne kadar yüce ve dengeli olduğunu gösterir.