Zuxruf surasi — Oyat 24

Kalimalarning ma'nolari:

• أَهْدَى — to'g'riroq, hidoyatga yaqinroq bo'lgan din.
• وَجَدتُّمْ — topib olgansiz, amal qilib kelgansiz.
• كَافِرُونَ — inkor etuvchilar, rad etuvchilar.

Tafsir:

Payg'ambar alayhissalom o'z qavmiga shunday dedilar: "Sizlar ota-bobolaringizni ko'r-ko'rona taqlid qilib, ularning dinida qolishni istaysizmi? Agar men sizlarga ularning dinidan ham to'g'riroq, hidoyatga yaqinroq va adolatliroq bo'lgan dinni olib kelsam ham, baribir ota-bobolaringizga ergashasizmi?" Ya'ni, ularning e'tirozi faqat "biz ota-bobolarimizni shu din ustida topdik" degan so'z edi. Holbuki, haqiqatni topishning mezoni ota-bobolarga ergashish emas, balki dalil va hujjat bilan kelgan haqdir.

Ammo ular o'jarlik va takabburlik bilan javob berdilar: "Biz sizlar — ya'ni sen va sendan oldin kelgan barcha rasullar — olib kelgan narsaga qat'iyan kofirmiz, uni inkor etamiz va hech qachon qabul qilmaymiz." Ular haqni eshitib, uni anglagan holda, faqat o'jarlik va ota-bobolariga sodiqlik tufayli rad etdilar.

Foydalar:

1. Haqiqatni qabul qilishda mezon ota-bobolarning odati yoki urf-joyini emas, balki dalil va hujjatni asos qilish kerak. Ota-bobolarga ergashish ularning yo'li haq ekaniga dalil bo'la olmaydi.
2. Da'vatda muloqot va muhokama odobiga rioya qilish lozim. Payg'ambar alayhissalom ularning shubhasini rad etishda yumshoq va mantiqiy usulni qo'lladilar.
3. Insonning o'jarligi va takabburligi uni haqni tan olishdan to'sadi. Qavmning "kofirmiz" degan javobi ularning haqni anglagan holda, faqat o'jarlik tufayli rad etganliklarini ko'rsatadi.
4. Bu oyat musulmonlarga o'z e'tiqodida sobit qolish va haqni himoya qilishda qat'iy bo'lishni o'rgatadi, shuningdek, da'vatchilarga xalqning rad javobidan tushkunlikka tushmaslik kerakligini bildiradi — chunki Payg'ambarlar ham shunday qarshiliklarga duch kelganlar.