Zuxruf surasi — Oyat 23

Kalimalarning ma'nolari:

• مُتْرَفُوهَا: Boyligi va ne'matlari sababli haqdan yuz o'girgan, isrof va maishatga berilgan katta-kichik rahbarlari, zodagonlari.
• أُمَّةٍ: Bu yerda din va millat ma'nosida.
• مُقْتَدُونَ: Ergashuvchilar, izdoshlar, taqlid qiluvchilar.

Tafsir:

Ey Muhammad! Qavming sizni yolg'onga chiqarib, "Biz ota-bobolarimizni topgan dinimizdan voz kechmaymiz", deganlaridek, sizdan oldin ham biror qishloq yoki shaharga azobdan ogohlantiruvchi payg'ambar yuborgan bo'lsak, o'sha joyning boylari, rahbarlari va ne'mat ichida yashab, haqdan yuz o'girgan katta-kichiklari aynan shu gapni aytishgan: "Biz ota-bobolarimizni qanday din va e'tiqod ustida bo'lgan bo'lsak, o'sha topganmiz. Biz esa ularning izidan boramiz, ularning yo'lidan chiqmaymiz". Ular ota-bobolarining e'tiqodi to'g'ri yoki noto'g'riligini o'ylab ko'rmasdan, ko'r-ko'rona taqlid qilishni o'zlariga shior qilib olishgan. Bu esa ularning payg'ambarlarni rad etishlarining asosiy bahonasi edi. Demak, sizning qavmingiz bu borada yangi emas, balki o'tgan ummatlarning ham odati shu bo'lgan. Ular ham o'zlarining boy va rahbar kishilariga ergashib, haq da'vatni qabul qilmaganlar.

Foydalar:

1. Taqlidning xavfliligi: Inson ota-bobosining dinida bo'lishi yoki ularning yo'lidan borishi o'z-o'zidan haq emas. Haq bo'lgan narsa — Allohning nozil qilgan dini va payg'ambarlar olib kelgan xabardir. Taqlid qilishdan oldin aql va dalil bilan ish tutish kerak.
2. Boylik va mansab haqdan uzoqlashtiradi: Bu oyatda boylar va rahbarlarning payg'ambarlarga qarshi chiqishlari, ularning dushmanligi asosiy to'siq bo'lgani bayon qilinmoqda. Bu esa mo'min kishiga ibratdirki, boylik va mansab unga haqni unutmasin, balki shukr qilib, haq yo'lda bo'lsin.
3. Payg'ambarlarning sabr qilishlari: Har bir payg'ambar o'z qavmidan shunga o'xshash qarshiliklarga duch kelgan. Bu esa Muhammad sollallohu alayhi vasallamga va uning ummatiga tasalli beradi — haq yo'lda bo'lgan kishi qarshiliklarga duch kelsa, bu g'aroyib ish emas, balki payg'ambarlarning odatiy sinovlaridandir.
4. Qur'onning haqiyligi: Ushbu oyat payg'ambarlar tarixidan xabar berib, bu voqealar Muhammad sollallohu alayhi vasallamga vahiy orqali yetib kelganini ko'rsatadi. Bu esa Qur'onning Alloh tomonidan nozil qilinganligining dalillaridan biridir.