سوره زخرف — آیه 49

معانی کلمات:

• الساحر: در اینجا به معنای «دانشمندِ کامل» و «کارشناسِ ماهر» است، نه جادوگرِ مذموم. فرعونیان به دلیلِ احترام و ترس، موسی را با این لقب خطاب می‌کردند.
• بما عهد عندک: به آن پیمان و وعده‌ای که خداوند به تو داده است (یعنی استجابت دعای تو).
• لمهتدون: قطعاً هدایت‌یافتگان و ایمان‌آورندگان.

تفسیر آیه:

هنگامی که عذاب‌های الهی (مانند طوفان، ملخ، قمل و...) بر فرعونیان نازل شد و سختی آن‌ها را فراگرفت، فرعون و اطرافیانش به موسی روی آوردند و گفتند: «ای دانشمندِ ماهر و کارشناسِ توانا! از پروردگارت برای ما بخواه که بر اساسِ آن عهد و وعده‌ای که با تو بسته است (و دعایت را اجابت می‌کند)، این عذاب را از ما بردارد. اگر این کار را بکنی و عذاب از ما برداشته شود، ما به تو ایمان می‌آوریم و از هدایت‌یافتگان خواهیم بود.»

این سخن، یک وعده و قولِ مشروط بود؛ یعنی آن‌ها ایمان خود را به برداشته‌شدنِ عذاب گره زده بودند و در حقیقت، نه از روی صدق و یقین، بلکه از سرِ ناچاری و برای رهایی از بلا، چنین ادعایی می‌کردند. آن‌ها می‌خواستند با این حربه، موسی را تحت فشار قرار دهند تا برای نجاتشان دعا کند، اما در دل، هیچ‌گونه ایمان و باوری نداشتند.

فواید و درس‌های آیه:

1. قدرت دعا و جایگاه انبیا: این آیه نشان می‌دهد که دعای پیامبران و بندگان صالح خدا، نزد پروردگار جایگاه ویژه‌ای دارد و می‌تواند بلاها را دفع کند. این امر، ما را ترغیب می‌کند که در سختی‌ها به درگاه خداوند دست به دعا برداریم و از اولیای الهی نیز برای دعا کمک بگیریم.
2. توبه و ایمانِ واقعی: ایمان و توبه‌ای که تنها در سختی‌ها و برای رهایی از بلا باشد، ارزش چندانی ندارد. مؤمن واقعی کسی است که در همه حال — چه در راحتی و چه در سختی — به خدا ایمان دارد و از او اطاعت می‌کند.
3. آزمون انسان‌ها: این آیه به ما می‌آموزد که انسان‌ها در برابر بلاها و نعمت‌ها آزمایش می‌شوند؛ عده‌ای در سختی به یاد خدا می‌افتند و عده‌ای پس از رهایی، دوباره به غفلت و سرکشی بازمی‌گردند. ما باید همواره مراقب باشیم که ایمانمان ثابت و استوار باشد، نه وابسته به شرایط.
4. امید به رحمت الهی: حتی دشمنان سرسختِ پیامبران نیز در تنگناها به درگاه خدا روی می‌آورند؛ پس چه بهتر که ما مؤمنان، همواره با امید و اخلاص به درگاه او دعا کنیم و از رحمت بی‌پایانش ناامید نشویم.