Zuxruf surasi — Oyat 49

Kalimalarning ma’nolari:

• السَّاحِرُ: Bu yerda “sahir” so‘zi “bilimdon, dono” ma’nosida ishlatilgan. O‘sha davrda Misr xalqi orasida sehrgar (sahir) katta hurmatga ega bo‘lgan, chunki ular ilm-fanni chuqur egallagan kishilar deb hisoblangan.
• بِمَا عَهِدَ عِندَكَ: Ya’ni, “Alloh sen bilan qilgan ahd-u va’dasi haqqi — ya’ni duoying ijobat bo‘lishi haqidagi va’dasi tufayli”.
• لَمُهْتَدُونَ: “Albatta, biz hidoyat topuvchilardan bo‘lamiz” — ya’ni, iymon keltirib, to‘g‘ri yo‘lga qaytamiz.

Tafsir:

Fir’avn va uning zodagonlari Muso alayhissalomga qarshi turli mo‘jizalar ko‘rsatilgach, ularga azob tushdi — bu azob ularning ustiga turli ofatlar (masalan, toshqin, chigirtka, bit, qurbaqa va qon) ko‘rinishida keldi. Qachonki bu azoblar ularni qamrab olgach, ular Musoga murojaat qilib dedilar: “Ey bilimdon kishi! Sen o‘zingda mavjud bo‘lgan Allohning ahdiga — ya’ni, Uning duoyingni ijobat qilishi haqidagi va’dasiga tayanib, biz uchun Rabbingdan azobni bizdan ko‘tarishini so‘ra. Agar U azobni bizdan aritib yuborsa, biz albatta hidoyat topamiz va senga iymon keltiramiz”.

Bu ularning so‘zi va’da edi, ammo bu va’da shartga bog‘liq edi — ya’ni, ular azob ko‘tarilishini shart qilib qo‘yishgan edi. Ular azob tushganda chin dildan tavba qilish o‘rniga, o‘zlariga yengillik berilishini kutishdi. Ammo Alloh taolo ularning bu hiylasini bilar edi va azob ko‘tarilgach, ular yana o‘z eski yo‘llariga qaytishdi.

Foydalar va saboqlar:

1. Musoning duosi ijobat bo‘lishi — Allohning payg‘ambarlari duolari ijobat bo‘lishi ularning haqqoniyligiga dalildir. Bu mo‘minlarga ham Allohga chin dildan duo qilish va Uning rahmatidan umidvor bo‘lishni o‘rgatadi.
2. Azob tushganda tavba qilishning ahamiyati — Bu oyat insonlarga azob yoki qiyinchilik kelganda, shunchaki og‘izda va’da berish emas, balki chin dildan tavba qilish va amalda o‘zgarish kerakligini eslatadi. Alloh qalbdagi niyatni biladi.
3. Ilm va donolikning hurmati — O‘sha davrda “sahir” so‘zi ilm va donolik ma’nosida ishlatilgan. Bu esa ilm ahllariga hurmat va ehtirom ko‘rsatish islomiy odob ekanini ko‘rsatadi.
4. Allohning va’dasi haq — Alloh o‘z payg‘ambarlariga va’da qilgan narsasini albatta bajaradi. Bu mo‘minlarga Allohning va’dasiga ishonch va tayanch bo‘lishi kerakligini o‘rgatadi.
5. Insonning ojizligi — Fir’avn kabi zolim va takabbur kishi ham azob kelganda ojizligini tan olib, payg‘ambardan yordam so‘raydi. Bu insonning har qanday holatda ham Allohga muhtoj ekanini va Uning qudratidan qochib qutulib bo‘lmasligini eslatadi.