سوره جاثیه — آیه 5

## معانی کلمات

• اختلافِ لیل و نهار: رفتوآمد و جانشین شدن شب و روز، آمدن یکی و رفتن دیگری.
• رزق: در اینجا به معنای باران است؛ زیرا باران سبب روزی و حیات است.
• إحیاء الأرض: زنده کردن زمین به وسیله گیاهان و کشتزارها.
• تصریفِ ریاح: گرداندن بادها به جهات مختلف و حالات گوناگون (گرم، سرد، ملایم، تند و...).

## تفسیر آیه

خداوند متعال در این آیه شریفه به نشانههای دیگری از قدرت و حکمت خود اشاره میکند و آنها را برای اهل خرد و اندیشه، دلایل روشنی بر یگانگی و توانایی خویش میشمارد.

نخست به اختلاف شب و روز اشاره میکند؛ اینکه شب با تاریکی خود میآید و روز با روشنایی خود جانشین آن میشود، و این چرخهی منظم و پیوسته، بدون هیچ خللی ادامه دارد. این رفتوآمد منظم، خود نشانهای از تدبیر حکیمانهی پروردگار است.

سپس به نزول باران از آسمان اشاره میکند؛ بارانی که خداوند آن را از آسمان فرو میفرستد و وسیلهی روزی بندگان قرار میدهد. این باران، زمینی را که خشک و بیجان و مرده است زنده میکند و گیاهان و کشتزارها را از دل خاک بیرون میآورد. زمینی که هیچ اثری از حیات در آن نبود، ناگهان با نزول باران، سرسبز و خرم میشود و انواع نعمتها را برای انسان به ارمغان میآورد.

سومین نشانه، تصریف بادها است؛ بادهایی که گاهی از یک جهت و گاهی از جهت دیگر میوزند، گاهی ملایم و گاهی تند، گاهی سرد و گاهی گرم. این بادها ابرها را جابهجا میکنند، گردههای گیاهان را منتقل میسازند، کشتیها را به حرکت درمیآورند و منافع فراوان دیگری برای زندگی انسان دارند.

خداوند در پایان میفرماید که اینها همه آیات و نشانههایی برای قومی است که تعقل میکنند؛ یعنی کسانی که از این پدیدههای طبیعی عبرت میگیرند و با اندیشه و خرد خود، به عظمت خالق پی میبرند و به یگانگی او ایمان میآورند و به قدرت او بر رستاخیز و زنده کردن مردگان اذعان میکنند.

## فواید و درسهای آیه

1. شناخت خدا از طریق طبیعت: این آیه به ما میآموزد که راه شناخت خداوند فقط از طریق عبادت و دعا نیست؛ بلکه با نگاه کردن به پدیدههای طبیعی و تفکر در آنها نیز میتوان به عظمت و قدرت خدا پی برد. آسمان، زمین، شب، روز، باد و باران، همه کتابهای باز الهی هستند که هر کسی با اندیشه میتواند از آنها درس بگیرد.
2. ایمان به معاد: زنده شدن زمین پس از مرگ، یکی از روشنترین دلایل امکان رستاخیز است. همان خدایی که زمین خشک و مرده را با باران زنده میکند، قطعاً میتواند انسانها را پس از مرگ دوباره زنده کند. این آیه به ما اطمینان میدهد که مرگ پایان همهچیز نیست.
3. نظم و تدبیر در آفرینش: رفتوآمد منظم شب و روز و تصریف بادها نشان میدهد که جهان هستی بر اساس نظم و حکمت آفریده شده است و خالق آن، دانا و حکیم است. این نظم، انسان را به نظم در زندگی و پیروی از قوانین الهی دعوت میکند.
4. شکرگزاری نعمتها: باران، گیاهان، بادها و همهی این نعمتها، روزیهای خداوند برای بندگان هستند. این آیه ما را به شکرگزاری از این نعمتها دعوت میکند و یادآوری میکند که همهی اینها از فضل و رحمت خداوند است.
5. اهمیت تعقل و اندیشه: خداوند در این آیه، نشانههای خود را مخصوص «قومی که تعقل میکنند» قرار داده است. این بدان معناست که ایمان واقعی، همراه با اندیشه و تفکر است و انسان باید از عقل خود برای شناخت پروردگار بهره ببرد.