Аль-Ахкаф сүрөсү — Аят 4

1. Сөздөрдүн маанилери:

• أَرَأَيْتُم — «айтып бергилечи», «көрдүңөрбү» деген мааниде; бул жерде суроо түрүндө айтылган эскертүү жана жемелоо максатында келет.
• مَا تَدْعُونَ — «силер чакырган нерселер», башкача айтканда сыйынган буттар, «кудайлар».
• مِن دُونِ اللَّهِ — «Аллахтан башка», Аллахтан өзгө койгон нерселер.
• شِرْكٌ — «шериктештик», «ортоктук», башкача айтканда Аллах менен бирге катышуу, үлүшү болуу.
• أَثَارَةٍ مِّنْ عِلْمٍ — «илимдин калдыгы», «мурункулардан калган билимдин издери», байыркы китептерден же пайгамбарлардан калган далил.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Оо, пайгамбар, мына ушул каапырларга айт: «Айтып бергилечи, силер Аллахтан башка сыйынып жаткан буттарыңар — алар жер бетинен эмне жаратышты? Бир тоону, бир дарыяны же бир тоо боорун жаратышты беле? Же болбосо асмандарды жаратууда Аллах менен ортоктошуп, алардын да үлүшү барбы? Эгер силер чындыкты айтып жатсаңар, анда мага Аллах тарабынан түшкөн бул Курандан мурун түшкөн бир китепти алып келгиле, же мурункулардан калган илимдин бир издерин, бир далилин көрсөткүлө. Ошондо гана силердин айтканыңар чындык болот».

Бул аятта Аллах Таала пайгамбарга (ага Аллахтын саламы болсун) мушриктерге кайрылып, алардын сыйынган буттарынын пайдасыздыгын, алсыздыгын далилдөөнү буйруйт. Буттар эч нерсе жарата алышпайт — жерден да, асмандан да. Алар Аллах менен бирге жаратууга катышкан эмес. Эгер алар чындап эле сыйынууга татыктуу болсо, анда мурунку пайгамбарлар алып келген китептерден же илимдин калдыктарынан ага далил келтиришсин. Бирок аларда мындай далил жок. Демек, алардын сыйынуусу негизсиз, жалган.

1. Аяттан алынуучу пайдалар:

• Бул аят бизге Аллахтан башкага сыйынуунун негизсиз экенин, ага эч кандай далил жоктугун көрсөтөт. Ал эми Аллахка сыйынуу — ачык-айкын чындык, ага бүт аалам, бүт жаратылыш күбө.
• Куран бизди ой жүгүртүүгө, далил издеп, акыл менен ойлонууга чакырат. Ислам — илимге, далилге негизделген дин. Бул дин адамды акылдуулукка, изденүүгө үндөйт.
• Аллахка гана сыйынуу — адамдын жаратылышына, акылына жана рухуна шайкеш келген табигый нерсе. Ал эми буттарга сыйынуу — адамды төмөндөткөн, акылсыздыкка алып барган жол.
• Курандын өзү эле эң чоң далил, эң чоң илим булагы. Андан мурунку китептер да Аллах тарабынан түшкөн, бирок Куран алардын баарын ырастоочу жана аларга үстөмдүк кылуучу акыркы китеп.
• Бул аят бизди чындыкты издөөгө, жалгандан алыс болууга, ар бир ишке далил менен мамиле кылууга үйрөтөт. Ислам — бул жөнөкөй эле ишеним эмес, ал акыл жана далил менен бекемделген туура жол.