Аль-Ахкаф сүресі — Аят 4

1. Сөздердің мағынасы:

• أَرَأَيْتُم — «айтыңдаршы», «хабарлаңдар» деген мағынада, мұнда сұрақ түріндегі жазғыру (міндеу) мағынасында келген.
• مَا تَدْعُونَ — «шақырып жалбарынып жүргендерің», яғни «құлшылық етіп жүргендерің».
• مِن دُونِ اللَّهِ — «Аллаһтан өзге», яғни Аллаһты қойып, басқа нәрселерге табыну.
• شِرْكٌ — «серіктестік», «үлес», «ортақтық».
• أَثَارَةٍ مِّنْ عِلْمٍ — «бұрынғылардан қалған білімнің қалдығы», «ғылымның ізі».

1. Аяттың тәпсірі:

Ей, Пайғамбар, мына құдайға серік қосушыларға айт: «Айтыңдаршы, Аллаһтан өзге құлшылық етіп жүрген пұттарың мен бұттарың жерден не жаратты? Бір тауды, бір өзенді, бір ағашты жаратты ма? Әлде олардың көктерді жаратуда Аллаһпен бірге үлесі, серіктестігі бар ма? Егер шынымен осы пұттарың құлшылыққа лайық деп сенсеңдер, онда маған осы Құраннан бұрын түскен, Аллаһ тарапынан берілген бір кітап әкеліңдер, немесе бұрынғылардан қалған бір білімнің ізін, дәлелін көрсетіңдер!» — деп айт.

Бұл аятта Аллаһ Тағала пұтқа табынушылардың сенімдерінің негізсіздігін ашық дәлелмен көрсетеді. Олар құлшылық етіп жүрген нәрселерінің жер бетіндегі жаратылыстың бір бөлшегін де жаратпағанын, көктерді жаратуға да ешқандай қатысы жоқтығын мойындауға мәжбүр етеді. Одан кейін оларға екі нәрсенің бірін талап етеді: не осы Құранға дейін түскен кітап әкеліп, онда пұтқа табынудың дұрыстығына дәлел келтірулері керек, немесе бұрынғы ата-бабаларынан қалған бір ғылыми із, дәлел көрсетулері керек. Егер олардың сенімдері шындыққа негізделген болса, осының бірін көрсете алар еді. Бірақ олар мұны ешқашан да істей алмайды, өйткені олардың сенімі тек әке-бабаларынан мирас болып қалған надандық пен еліктеуге ғана негізделген.

1. Аяттан алынатын пайдалар:

• Бұл аят Аллаһтың жалғыз Жаратушы екенін, Одан өзге ешбір нәрсенің жаратуға қатысы жоқтығын анық дәлелдейді. Сондықтан құлшылық тек Аллаһқа ғана арналуы тиіс.
• Ислам діні ақыл мен дәлелге шақырады: «Егер шыншыл болсаңдар, дәлелдеріңді келтіріңдер» деп, әрбір сенімнің негізді болуын талап етеді. Бұл — Исламның ақиқат діні екенінің белгісі.
• Ата-бабадан қалған соқыр еліктеу (таклид) адамды адасушылыққа апарады. Адам өз сенімін ақылмен, дәлелмен тексеруі керек.
• Құран — Аллаһтың ең үлкен дәлелі әрі ақиқат кітабы. Ол адамзатты тура жолға бастайтын нұр. Оны оқып, ойланып, бойына сіңірген адам шынайы бақытқа жетеді.
• Бұл аят адамды Аллаһқа шынайы құлшылық етуге, Оған ешкімді серік қоспауға шақырады. Таухид — Исламның негізі, ол адамды құлдықтан азат етіп, тек Жаратушыға ғана мойынсұндырады.