سوره فتح — آیه 6

معانی کلمات:

• ظَنَّ السَّوْءِ: گمان بد و نادرست دربارهٔ خداوند.
• دَائِرَةُ السَّوْءِ: عذاب و بلا که بر آنان فرود آید و بدیها به خودشان بازگردد.
• لَعَنَهُمْ: آنان را از رحمت خود دور کرد.
• مَصِیرًا: بازگشتگاه و سرانجام.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در ادامهٔ این سوره، به یکی دیگر از نتایج فتح و پیروزی مؤمنان اشاره میکند و آن، عذاب و خواری دشمنان است. او منافقان و مشرکان را — چه مردان و چه زنان — عذاب خواهد کرد؛ همان کسانی که دربارهٔ خداوند گمان بد داشتند و میپنداشتند که خداوند پیامبرش و مؤمنان را یاری نخواهد کرد و دین او را بر دیگر ادیان پیروز نمیگرداند. این گمانِ بد، نشانهٔ جهل و کفر آنان بود، زیرا خداوند به بندگان مؤمن خود وعدهٔ نصرت داده است و وعدهٔ او تخلفناپذیر است.

خداوند میفرماید که عذاب و بدبختی بر خود آنان فرود میآید و دسیسهها و بدخواهیهایشان به خودشان بازمیگردد. آنان نهتنها در دنیا گرفتار خواری و شکست میشوند، بلکه در آخرت نیز خشم خداوند و لعنت و دوری از رحمت او را در پی خواهند داشت. خداوند برای آنان جهنم را آماده کرده است که چه بد بازگشتگاه و سرانجامی است. این عذاب، نتیجهٔ مستقیم گمان بد آنان به خداوند و دشمنی آنان با دین اوست.

فواید و پیامهای آیه:

• گمان بد به خداوند، از صفات نکوهیدهٔ منافقان و مشرکان است؛ مؤمن باید همواره به خداوند گمان نیک داشته باشد و به یاری و نصرت او امیدوار باشد.
• سنت الهی بر این است که بدی و عذاب، دامنگیر بداندیشان شود و نقشههای آنان به خودشان بازگردد.
• این آیه، مؤمنان را به صبر و استقامت دعوت میکند و به آنان اطمینان میدهد که سرانجام، پیروزی از آنِ ایشان است و دشمنان خداوند، در دنیا و آخرت خوار و رسوا خواهند شد.
• یادآوری عذاب و خشم خداوند نسبت به منافقان و مشرکان، سبب میشود که مؤمنان از نفاق و شرک دوری گزینند و در ایمان خود استوار بمانند.