مائدہ سۈرىسى — ئايەت 31

1) ئايەتتىكى چۈشەندۈرۈشكە ئېھتىياجلىق سۆزلەر:

• غُرَابًا: قاغا.
• يَبْحَثُ: كولايدۇ، تەفتىش قىلىدۇ (بۇ يەردە يەرنى كولاپ قازىدۇ دېگەن مەنىدە).
• يُوَارِي: يوشۇرىدۇ، كۆمىدۇ.
• سَوْءَةَ أَخِيهِ: بۇ يەردە ئاكا-ئىنىسىنىڭ جەسىتىنى كۆرسىتىدۇ (ئەسلىدە ئەۋرەت، يوشۇرۇشقا تېگىشلىك نەرسە دېگەن مەنىدە).
• يَا وَيْلَتَا: ۋاي ھالىمغا! ھەسرەت! دېگەن مەنىدە.
• النَّادِمِينَ: پۇشايمان قىلغۇچىلار.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

قابىل ئىنىسى ھابىلنى ئۆلتۈرگەندىن كېيىن، ئۇنىڭ جەسىتىنى نېمە قىلىشنى بىلمەي، ئوچۇق يەردە تاشلاپ قويۇپ قالدى. ئۇ ئىنسانىيەت تارىخىدا تۇنجى قېتىم ئۆلۈك بىلەن يۈزلىنىۋاتقان بولغاچقا، جەسەتنى قانداق كۆمۈشنى بىلمەيتتى. شۇ چاغدا ئاللاھ تەئالا ئۇنىڭغا رەھىم قىلىپ، ئۇنىڭ ئالدىدا ئىككى قاغىنى ئۇچراشتۇردى — بىرى ئۆلتۈرۈلدى، يەنە بىرى يەرنى كولاپ چوڭقۇر ئورا قازىدى ۋە ئۆلگەن قاغىنى شۇ ئورىغا كۆمۈپ يوشۇردى. بۇ مەنزىرە قابىلغا ئۆز ئىنىسىنىڭ جەسىتىنى قانداق كۆمۈشنى كۆرسىتىش ئۈچۈن ئىدى. قابىل بۇنى كۆرۈپ، ھەسرەت-پۇشايمان ئىچىدە: «ۋاي ھالىمغا! مەن ھەتتا بۇ قاغىدەكمۇ بولالماي، ئىنىمنىڭ جەسىتىنى كۆمەلمىدىم-ئە!» دېدى. ئاندىن ئۇ ئىنىسىنىڭ جەسىتىنى كۆمدى. شۇنىڭ بىلەن ئۇ قىلغان ئىشىدىن پۇشايمان قىلغۇچىلاردىن بولۇپ قالدى.

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار:

• ئاللاھ تەئالا ئىنسانغا بىلمىگەن ئىشلىرىنى ئۆگىتىشتە ھەتتا قاغا قاتارلىق ھايۋانلارنىمۇ ۋاسىتە قىلىپ قويىدۇ؛ بۇ ئاللاھنىڭ ئىنسانغا بولغان مېھرىبانلىقى ۋە ئۇنىڭ ئەقلىنى يېتەكلەش ئىرادىسىنى كۆرسىتىدۇ.
• ئىنسان ئۆزىنىڭ ئاجىزلىقىنى تونۇشى ۋە تەكەببۇرلۇقتىن يىراق بولۇشى كېرەك؛ قابىل ھەتتا بىر قاغىدىن ساۋاق ئېلىشقا مۇھتاج بولدى.
• ئۆلۈكنى كۆمۈش ئىنسانىيەتنىڭ ئىززەت-ھۆرمىتىنى ساقلاشنىڭ بىر قىسمىدۇر؛ ئىسلام دىنى بۇنى ئەخلاقىي مەجبۇرىيەت قىلىپ بەلگىلىگەن.
• گۇناھ قىلغاندىن كېيىن پۇشايمان قىلىش ئىنساننىڭ قەلبىنى يۇمشىتىدۇ، ئەمما بەزى گۇناھلارنىڭ ئاقىۋىتىنى ئەمەلىي جازاسىز قايتۇرغىلى بولمايدۇ؛ شۇڭا ئىنسان گۇناھقا يېقىنلاشماسلىقى كېرەك.
• بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئاللاھنىڭ يېتەكچىلىكى ھەر قانداق شەكىلدە كېلىشى مۇمكىن، شۇڭا بىز ھەر ۋاقىت ئۆگىنىشكە ۋە تەۋبە قىلىشقا تەييار بولۇشىمىز كېرەك.