سوره رحمن — آیه 16

معانی کلمات:

• آلاء: نعمت‌ها، جمع «أَلْی» یا «إِلْی» به معنای نعمت.
• تُکَذِّبانِ: تکذیب می‌کنید، انکار می‌کنید (خطاب به دو گروه جن و انس).

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از ذکر نعمت‌های گوناگون خود در آیات پیشین — مانند آفرینش آسمان‌ها و زمین، خورشید و ماه، گیاهان و میوه‌ها، و آفرینش انسان و جن — این آیه را به صورت یک پرسش توبیخی و هشداردهنده بیان می‌فرماید: «پس ای گروه جن و انس، کدام یک از نعمت‌های پروردگارتان را انکار می‌کنید و تکذیب می‌نمایید؟» این جمله در حقیقت یک اتمام حجت است؛ یعنی با این همه نعمت‌های آشکار و پیاپی که خداوند بر شما ارزانی داشته، هیچ عذری برای ناسپاسی و انکار باقی نمی‌ماند. این آیه اشاره به آن دارد که نعمت‌های الهی در تمام مراحل آفرینش و زندگی شما جاری است؛ از لحظه خلقت تا رسیدن به کمال، و هیچ‌یک از این نعمت‌ها را نمی‌توان نادیده گرفت یا منکر شد. بنابراین، انسان و جن باید در برابر این همه احسان و لطف، شکرگزار باشند و به یگانگی پروردگار اقرار کنند.

فواید و پیام‌های آیه:

• این آیه انسان را به شکرگزاری مداوم دعوت می‌کند و یادآور می‌شود که نعمت‌های خداوند بی‌شمار و بی‌پایان است؛ هرگاه به نعمتی می‌نگریم، باید زبان به سپاس بگشاییم و از انکار غافل نشویم.
• پرسش توبیخی در آیه، بیدارباشی برای وجدان‌های خفته است تا انسان با تأمل در نعمت‌های الهی، به عظمت خالق پی برده و در مسیر بندگی و اطاعت گام بردارد.
• خطاب به هر دو گروه جن و انس، نشان‌دهنده شمول رحمت الهی بر همه موجودات است و این که هیچ‌کس از دایره الطاف خداوند خارج نیست؛ پس سزاوار است همه در برابر این نعمت‌ها سر تعظیم فرود آورند.
• این آیه محبت خداوند را در دل زنده می‌کند، زیرا انسان وقتی نعمت‌های بی‌شمار پروردگار را می‌بیند، به لطف و کرم او دل می‌بندد و به سوی او جذب می‌شود.