سوره حدید — آیه 29

معانی کلمات:

• لِئَلّا: تا اینکه (حرف تعلیل به همراه «لا»ی نفی).
• یَعْلَمَ: بداند، آگاه شود.
• أَهْلُ الْکِتَابِ: یهودیان و مسیحیان.
• یَقْدِرُونَ: توانایی دارند، قدرت دارند.
• فَضْلِ الله: بخشش و احسان خداوند.
• یُؤْتِیهِ: آن را میدهد، عطا میکند.
• ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ: صاحب بخشش و احسان بزرگ.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، پس از آنکه در آیات پیشین، فضل و رحمت گستردهی خود را بر مؤمنان بیان کرد و پاداشهای فراوانی را برای آنان رقم زد، هدف از این بیان و اعطای این نعمتها را روشن میسازد. میفرماید: این همه لطف و احسان و پاداشهای بزرگ را به شما مؤمنان عطا کردیم تا اهل کتاب (آنانی که به پیامبر اسلام ایمان نیاوردند) بدانند که آنان بر هیچ چیزی از فضل خدا توانایی ندارند. یعنی نمیتوانند فضل و رحمت خدا را به کسی بدهند یا از کسی دریغ کنند، و نه میتوانند آن را برای خود جلب نمایند و نه برای دیگران. تمام بخششها و نعمتها تنها به دست خداوند است و اوست که آن را به هر کس که بخواهد و شایسته بداند عطا میکند. هیچ کس نمیتواند مانع رسیدن فضل خدا به بندگانش شود و یا آن را به سوی خود یا دیگری جلب کند. در پایان، خداوند خود را چنین معرفی میکند: و خداوند دارای فضل و بخشش عظیم است؛ فضلی که بینهایت بزرگ است و شامل حال هر کس که او بخواهد میشود.

فواید و پیامهای آیه:

1. توحید در فضل و رحمت: این آیه به ما میآموزد که همهی نعمتها و بخششهای الهی تنها به دست اوست. هیچ کس، نه پیامبری و نه ولیای، مستقلاً نمیتواند چیزی به کسی بدهد مگر به اذن خدا. این باور، انسان را از وابستگی به غیر خدا میرهاند و تنها به او امید میبندد.
2. امیدواری به رحمت بیپایان خدا: وقتی بدانیم فضل خدا عظیم و بینهایت است و او آن را به هر کس که بخواهد میدهد، دلمان پر از امید میشود. هیچ گناهی و هیچ شرایطی نمیتواند ما را از رحمت گستردهی او ناامید کند، تا زمانی که به او روی آوریم و شایستگی دریافت فضلش را پیدا کنیم.
3. بیارزش بودن تکیه بر غیر خدا: این آیه به اهل کتاب و همهی انسانها هشدار میدهد که تکیه بر قدرت و توانایی خود یا دیگران بیهوده است. تنها کسی که به خداوند تکیه کند و از او بخواهد، بهرهای از فضل عظیم او خواهد برد.
4. انگیزه برای ایمان و عمل صالح: دانستن اینکه خداوند فضل خود را به هر که بخواهد میدهد و این خواست او بر اساس حکمت و شایستگی است، ما را ترغیب میکند که با ایمان و عمل صالح، خود را در معرض این فضل بزرگ قرار دهیم و از خداوند بخواهیم که ما را مشمول لطف و کرم خود گرداند.