سوره مجادله — آیه 18

معانی کلمات:

• یَحْلِفُونَ: سوگند یاد میکنند.
• یَحْسَبُونَ: گمان میبرند، میپندارند.
• عَلَىٰ شَیْءٍ: بر چیزی (یعنی بر کار سودمندی).

تفسیر آیه:

روز قیامت که خداوند همهی انسانها را از قبرها زنده میکند و در یک جا جمع میآورد، این منافقان در آنجا نیز در پیشگاه خداوند سوگندهای دروغ یاد میکنند که ما مؤمن بودیم و بر راه راست بودیم؛ درست همانگونه که در دنیا برای شما مؤمنان سوگند میخوردند که ما مسلمان و همکیش شماییم. آنها گمان میکنند که این سوگندهای دروغین در آخرت نیز مانند دنیا برایشان سودی دارد و میتواند آنان را از عذاب الهی نجات دهد یا بهره و پاداشی برایشان به ارمغان آورد. اما خداوند متعال با صراحت و قاطعیت این پندار باطل آنان را رد میکند و میفرماید: آگاه باشید! اینان همان دروغگویان حقیقی هستند که در دروغگویی به نهایت درجه رسیدهاند؛ چرا که در برابر خداوندی که از همهی اسرار نهان و آشکار آگاه است، جرأت میکنند سوگند دروغ یاد کنند و با خالق هستی نیز به نیرنگ و فریب متوسل میشوند.

فواید و درسهای آیه:

1. خداوند بر همه چیز آگاه است: هیچ پنهانکاری و نیرنگی از خداوند پوشیده نیست و روز قیامت، حقیقت همه چیز آشکار میشود. بنابراین، انسان نباید فریب ظاهر خود یا دیگران را بخورد و بداند که خداوند از نیات درونی همه باخبر است.
2. دروغ و نفاق، ریشهی تباهی است: منافقان با دروغگویی و نفاق، هم در دنیا آبروی خود را میبرند و هم در آخرت با عذاب الهی مواجه میشوند. صداقت و راستگویی، پایهی ایمان و رستگاری است.
3. امید واهی، انسان را فریب ندهد: گمان باطل منافقان مبنی بر سودمند بودن دروغهایشان در آخرت، نشان میدهد که انسان نباید به گمانهای بیاساس دل خوش کند. تنها عمل صالح و ایمان راستین است که در پیشگاه خداوند ارزش دارد و سود واقعی را به همراه میآورد.
4. هشدار به مؤمنان: این آیه به مؤمنان هشدار میدهد که فریب ظاهر و سوگندهای افرادی را نخورند که در باطن دشمن آنان هستند و همیشه باید هوشیار باشند و به خداوند توکل کنند که او بهترین داور و پناهگاه است.