سوره حشر — آیه 1

معانی کلمات:

• سَبَّحَ: به پاکی یاد کردن، تنزیه کردن خداوند از هر عیب و نقص.
• ما فی السماوات و ما فی الأرض: تمام موجودات در آسمانها و زمین، از فرشتگان، انسانها، جنها، حیوانات، جمادات و گیاهان.
• العزیز: آن که بر همه چیز چیره است و هیچ کس بر او غلبه نمیکند.
• الحکیم: آن که در آفرینش، تدبیر و فرمان خود کارها را از روی حکمت و در جای مناسب قرار میدهد.

تفسیر آیه:

همه موجوداتی که در آسمانها و زمین هستند، خداوند را تسبیح میگویند و او را از هر آنچه شایسته مقام والای او نیست، پاک و منزه میشمارند. این تسبیح، گاه به زبان حال است؛ یعنی نظم و زیبایی آفرینش، خود گواه بر کمال و پاکی خالق است، و گاه به زبان قال؛ مانند تسبیح فرشتگان و مؤمنان. هیچ موجودی از این دایره بیرون نیست، چرا که همه مخلوقات او هستند و به قدرت او قائماند. خداوند «عزیز» است؛ یعنی شکستناپذیر و غالب بر همه چیز، و هیچ نیرویی توان مقابله با او را ندارد. او «حکیم» است؛ یعنی در آفرینش، تقدیر و تشریع خود، همه کارها را با علم و مصلحت انجام میدهد و هیچ کاری از روی بیهودگی یا ظلم از او صادر نمیشود. پس این آیه، هم عظمت خداوند را یادآور میشود و هم انسان را به تفکر در نظم آفرینش و تسلیم در برابر اراده حکیمانه او دعوت میکند.

فواید و پیامهای آیه:

• تسبیح خداوند، نشانه توحید و بندگی است؛ انسانی که خدا را پاک و منزه میداند، دل خود را از شرک و ریا پاک میکند و تنها به او امید میبندد.
• آگاهی از اینکه همه موجودات در حال تسبیح خداوند هستند، انسان را به فروتنی وامیدارد و غرور و تکبر را از او دور میکند؛ چرا که او نیز جزئی از این جهان است و باید با آنان همصدا شود.
• شناخت صفت «عزیز» به مؤمن آرامش میدهد که هیچ دشمنی، هر قدر قوی باشد، نمیتواند بر اراده خداوند غلبه کند؛ پس در برابر مشکلات، به او پناه میبرد.
• شناخت صفت «حکیم» باعث میشود انسان به قضا و قدر الهی راضی باشد و بداند که هر چه خداوند مقرر کرده، خیر و مصلحتی در آن نهفته است، حتی اگر ظاهر آن ناخوشایند باشد.
• این آیه، انسان را به شکرگزاری و عبادت خالصانه ترغیب میکند؛ زیرا خدایی که این چنین عزیز و حکیم است، شایسته است که تمام زندگی ما در مسیر رضایت او قرار گیرد.