Аль-Анам сүресі — Аят 108

1. Сөздердің мағынасы:

• تسُبُّوا: сөгу, тіл тигізу, қарғау.
• يَدْعُونَ: шақырады, яғни осы аятта «құлшылық етеді, табынады» деген мағынада.
• عَدْوًا: шектен шығу, әділетсіздікпен қарсы шабу.
• بِغَيْرِ عِلْمٍ: білімсіз, надандықпен.
• زَيَّنَّا: әдемі етіп көрсеттік, көздеріне сүйкімді етіп бердік.
• أُمَّةٍ: қауым, халық, ұлт.
• مَرْجِعُهُمْ: олардың қайтатын жері, яғни қияметте Аллаға қайтуы.
• فَيُنَبِّئُهُم: оларға хабар берер, яғни не істегендерін айтып, соған қарай жаза не сый берер.

1. Аяттың тәпсірі:

Уа, мүміндер! Пұтқа табынушылардың Алладан өзге құлшылық етіп жүрген нәрселерін сөгуден, тіл тигізуден сақтаныңдар. Олардың өздері сөгуге лайықты, тіпті ең жексұрын нәрсе болса да, сіздер оларды сөкпеңдер. Себебі бұл — бір жамандыққа жол ашатын есік. Егер сіздер олардың пұттарын сөксеңдер, надан әрі білімсіз пұтқа табынушылар ызаланып, шектен шығып, Алланы сөгіп, қарғай бастайды. Олар мұны білімсіздікпен, әділетсіздікпен істейді. Алланы сөгу — ең үлкен күнә, сондықтан оған апаратын кез келген жолды жабу керек. Осылайша, кіші бір зиянды болдырмау үшін үлкен зиянға жол бермеу — діннің маңызды қағидасы.

Осы пұтқа табынушыларға өздерінің бұзық істері қандай әдемі көрініп, сүйкімді болып тұрса, Алла әрбір қауымға өз істерін солай әдемі етіп көрсетті. Бұл — олардың жақсылық не жамандық жолын өз еріктерімен таңдауының нәтижесі. Кім жақсылықты таңдаса, оған жақсылық әдемі көрінеді; кім жамандықты таңдаса, оған жамандық әдемі көрінеді. Бұл Алланың әділ үкімі мен сынағы. Алайда бұл олардың жауапкершіліктен құтылатынын білдірмейді. Себебі бәрінің де соңғы қайтатын жері — Раббыларының алды. Қиямет күні Алла оларды қайта тірілтіп, дүниеде не істегендерін айтып береді және әркімге ісіне қарай лайықты жазасын не сыйын береді. Ешкім де жасаған ісінен қашып құтыла алмайды.

1. Аяттан алынатын пайдалы ғибраттар:

• Жамандыққа апаратын жолды жабу — исламның дана қағидасы. Кейде бір нәрсені сөгу әділетті болып көрінсе де, одан үлкен зиян шығатын болса, одан бас тарту керек. Бұл — ақылдылық пен сабырдың белгісі.
• Алланы сөгуден қорғау — әрбір мұсылманның парызы. Алланың қасиеттілігін қорғау үшін кейде тіпті өзіңнің әділ ашуыңды да тежеу қажет.
• Білімсіздік — көп жамандықтың бастауы. Аятта «білімсіз» деп атап көрсетілуі — надандықтың қаншалықты қауіпті екенін білдіреді. Сондықтан білім алуға ұмтылу — иманның бір бөлігі.
• Әр адам өз ісіне өзі жауапты. Кімде-кім жамандықты әдемі көріп, соған ерсе, ол өз таңдауы үшін Алланың алдында жауап береді. Алла әділ, ешкімге зұлымдық қылмайды.
• Ақыретке сену — жүректі тәрбиелейді. Барлығымыздың қайтатын жеріміз — Алланың алды. Осыны ұдайы еске алып жүрсек, жамандықтан сақтанып, жақсылыққа ұмтыламыз.
• Ислам — мейірімділік пен даналық діні. Бұл аят мұсылмандарды ашуға емес, сабырға, ақылға және жақсылықпен әсер етуге шақырады. Өйткені жамандықты жамандықпен жою мүмкін емес; жақсылықпен ғана жамандықты жеңуге болады.