سوره انعام — آیه 119

### معانی واژگان آیه

• «فَصَّلَ»: به روشنی بیان کرد و توضیح داد.
• «اضْطُرِرْتُمْ»: ناچار شدید و در تنگنا قرار گرفتید.
• «لَیُضِلُّونَ»: بیگمان گمراه میکنند (دیگران را).
• «بِأَهْوَائِهِمْ»: با خواستهها و تمایلات نفسانی خود.
• «الْمُعْتَدِینَ»: تجاوزکنندگان از حدود و قوانین الهی.

### تفسیر آیه

ای مؤمنان! چه چیزی شما را بازمیدارد از اینکه از ذبیحهای که نام خدا بر آن برده شده است بخورید، در حالی که خداوند تمام چیزهایی را که بر شما حرام کرده است به روشنی بیان نموده است؟ مگر در حال اضطرار و ناچاری، که در آن صورت خوردن از محرّمات (مانند مردار) برای حفظ جان شما مباح میشود. بنابراین، هیچ بهانهای برای ترک خوردن از حلال و ذبحشده با نام خدا وجود ندارد.

سپس خداوند به انحراف مشرکان اشاره میکند و میفرماید: بسیاری از مردم (مشرکان) با پیروی از هوا و هوس خود و بدون هیچ دانش و دلیلی، دیگران را گمراه میکنند؛ آنان چیزهایی را که خدا حرام کرده (مانند مردار) حلال میشمارند و چیزهایی را که خدا حلال کرده (مانند بحیره و وصیله) حرام میکنند. این کار آنان نه از روی علم و آگاهی، بلکه از روی جهل و پیروی از خواهشهای نفسانی است.

در پایان، خداوند پیامبرش را دلداری میدهد و میفرماید: ای رسول ما! پروردگار تو به حال تجاوزکنندگان از حدود الهی داناتر است و بهزودی آنان را به سزای اعمالشان خواهد رساند. پس تو از این انحرافات غمگین مباش و به خدا توکل کن.

### فواید و پیامهای آیه

1. اهمیت ذکر نام خدا بر ذبیحه: خوردن از گوشت حیوانی که با نام خدا ذبح شده، نهتنها حلال است، بلکه نشانهای از ایمان و اطاعت از فرمان الهی است و مسلمان باید به این دستور افتخار کند.
2. رحمت الهی در بیان محرّمات: خداوند با دقت و شفافیت، حرامها را بیان کرده تا بندگانش در سرگردانی نباشند؛ این خود نشانه محبت و لطف خدا به انسانهاست.
3. اصل اضطرار و آسانگیری در اسلام: اسلام دین آسانگیری است؛ در شرایط سخت و ضروری (مانند گرسنگی شدید)، خداوند حتی محرّمات را مباح میکند تا جان انسان حفظ شود. این نشاندهنده انعطاف و رحمت اسلام است.
4. هشدار از پیروی هوا و هوس: انسان نباید به جای دستورات خدا از خواستههای نفسانی خود پیروی کند؛ زیرا این کار باعث گمراهی خود و دیگران میشود و انسان را از صراط مستقیم دور میسازد.
5. علم و آگاهی، شرط فتوا و هدایت: هر کس درباره حلال و حرام سخن میگوید، باید بر اساس علم و دلیلی روشن باشد، نه بر اساس سلیقه و تمایلات شخصی؛ زیرا جهل در دین، سرچشمه فساد و گمراهی است.
6. عدالت الهی در برابر متجاوزان: خداوند به همه چیز داناست و کسانی که از حدود او تجاوز کنند، از دید او پنهان نخواهند ماند؛ این هشدار، هم برای مؤمنان مایه آرامش است و هم برای گناهکاران مایه بیم و بازدارندگی.