Аль-Анам сүрәсе — Аять 143

﴿ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ﴾ — Аллаһ сезгә хәләл иткән хайваннарның сигез пар икәнлеген белдерә. ﴿مِّنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ﴾ — сарык төреннән ике пар: ата сарык (тәкә) һәм ана сарык (сарык). ﴿وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ﴾ — кәҗә төреннән дә ике пар: ата кәҗә (кәҗә тәкәсе) һәм ана кәҗә. ﴿قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنثَيَيْنِ﴾ — әйт: Аллаһ ике ата затны хәрам иткәнме, әллә ике ана затнымы? ﴿أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنثَيَيْنِ﴾ — әллә ике ана затның карынындагы балаларнымы? ﴿نَبِّئُونِي بِعِلْمٍ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ﴾ — әгәр дә дөрес сөйлисез икән, миңа белем белән хәбәр итегез.

Аллаһ Тәгалә бәндәләренә рәхмәт итеп, хәләл ризыкларны биргән. Ул сигез пар хайван яратты: сарык төреннән ике пар — атасы һәм анасы, кәҗә төреннән дә ике пар — атасы һәм анасы. Менә шушы дүрт пар — дүрт төркем: сарык иркәге, сарык анасы, кәҗә иркәге, кәҗә анасы.

Мөшрикләр, үзләренчә, кайбер хайваннарны хәрам итәләр иде. Алар, мәсәлән, берәр төрнең иркәген я анасын, яки карында яткан бәбәен хәрам дип игълан итәләр иде. Шуңа күрә Аллаһ Пәйгамбәренә әйтергә кушты: "Әйтегез: Аллаһ ике иркәк затны хәрам иткәнме — сарык иркәген һәм кәҗә иркәген? Әллә ике ана затнымы — сарык анасын һәм кәҗә анасын? Әллә ике ана затның карынындагы балаларнымы?" Бу сорау аларның үз кагыйдәләренең никадәр капма-каршы икәнен күрсәтә: алар кайчак иркәкне хәрам итәләр, кайчак ананы, кайчак баланы — бу эзлексезлек аларның диннәрендә дөреслек юклыгын раслый. Шуңа күрә Аллаһ алардан гыйлем белән дәлил китерергә сорый: "Әгәр дә сез дөрес сөйлисез икән, Аллаһның шулай хәрам иткәненә гыйлем белән раслау китерегез". Әмма аларның мондый дәлилләре юк иде, чөнки алар Аллаһ исеменнән ялган сөйлиләр иде.

Бу аятьтән күп фәкатьләр алырга мөмкин. Беренчедән, Аллаһның рәхмәте киң — Ул бәндәләренә хәләл ризыкларны күп итеп биргән, аларның төрләрен дә, парларын да ачыклап күрсәткән. Икенчедән, диндә дәлилсез сүз сөйләү — зур гөнаһ, бигрәк тә Аллаһ исеменнән ялган сөйләү. Кеше үзе уйлап чыгарган кагыйдәләрне дингә кертүдән сакланырга тиеш. Өченчедән, бу аять мөшрикләрнең юлының бушлыгын күрсәтә: аларның хәрам итүләрендә бернинди логика да, Аллаһтан килгән дәлил дә юк. Дүртенчедән, мөэмин кеше Аллаһ хәләл иткәнне хәләл, хәрам иткәнне хәрам дип кабул итәргә тиеш, үз теләге буенча түгел, ә Аллаһның әмеренә буйсынып яшәргә тиеш. Бу аять безне Аллаһның хөкемнәренә тулысынча буйсынырга һәм диндә яңалык кертүдән сакланырга өйрәтә.