انعام سۈرىسى — ئايەت 38

1) لۇغەت ئىزاھاتى

• داببە: يەر يۈزىدە مېڭىپ يۈرۈيدىغان ھەر قانداق جانلىق.
• ئۇمەم: ئۇممەت سۆزىنىڭ كۆپلۈكى، يەنى جامائەت، گۇرۇھ، ئوخشاش بىر تۈردىكى مەخلۇقاتلار.
• ئەمثالۇكۇم: سىلەرگە ئوخشاش، سىلەرگە ئوخشاش مەخلۇقلار.
• فەررەتنە: بىز تەرك قىلمىدۇق، قالدۇرۇپ قويمىدۇق، ئۇنتۇپ قالغىنىمىز يوق.
• ئەل-كىتاب: بۇ يەردە لەۋھۇل مەھفۇزنى كۆرسىتىدۇ.
• يۇھشەرۇن: توپلىنىدۇ، جەم قىلىنىدۇ.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى

ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە ئىنسانلارغا ئۆزىنىڭ قۇدرىتى ۋە ئىلمىنىڭ كەڭلىكىنى ئۇقتۇرىدۇ. يەر يۈزىدە مېڭىپ يۈرۈيدىغان ھەر قانداق ھايۋان، ۋە ئاسماندا قاناتلىرى بىلەن ئۇچىدىغان ھەر قانداق قۇش بولسۇن، ھەممىسى سىلەرگە ئوخشاش بىر-بىر ئۇممەت، يەنى ئۆزئارا ئوخشاش، بىر-بىرىگە مۇناسىۋەتلىك جامائەتلەردۇر. ئۇلارمۇ سىلەرگە ئوخشاش يارىتىلغان، رىزىق بېرىلگەن، ئۆمرى بەلگىلەنگەن مەخلۇقلاردۇر.

ئاللاھ يەنە شۇنى بىلدۈرىدۇكى، بىز لەۋھۇل مەھفۇزدا ھەر بىر نەرسىنى خاتىرىلەپ قويغانمىز، ھېچقانداق نەرسىنى تەرك قىلمىدۇق، ھەممىسى ئاللاھنىڭ ئىلمىدە مەلۇم. ئاندىن قىيامەت كۈنىدە ئۇلارنىڭ ھەممىسى پەرۋەردىگارىنىڭ ھۇزۇرىغا توپلىنىپ، ھەر بىرى قىلغان ئەمەلىگە قاراپ ھېساب بېرىدۇ.

بۇ ئايەت ئىنسانلارغا شۇنى ئەسكەرتىدۇكى، ئاللاھنىڭ يارىتىشىدا ھېچقانداق نەرسە بىھۇدە ئەمەس، ھەممە مەخلۇقاتنىڭ ئۆز ئورنى ۋە ھېكمىتى بار. شۇنداقلا، ئىنسانلارمۇ ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدا ھېساب بېرىدىغانلىقىنى ئۇنتۇماسلىقى كېرەك.

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار

• ئاللاھنىڭ ئىلمى ۋە قۇدرىتى چەكسىز ئىكەنلىكىنى، ھەر بىر نەرسىنىڭ ئاللاھنىڭ ئىلمىدە خاتىرىلەنگەنلىكىنى بىلىش.
• ھەر قانداق جانلىقنىڭ ئاللاھنىڭ يارىتىشىدا ئۆز ئورنى بارلىقىنى، شۇڭا ئۇلارغا رەھىم-شەپقەت قىلىش ۋە ئۇلارنىڭ ھوقۇقىنى ھۆرمەت قىلىش لازىملىقىنى چۈشىنىش.
• قىيامەت كۈنى ھەممە مەخلۇقاتنىڭ ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدا توپلىنىپ ھېساب بېرىدىغانلىقىنى ئەسلىش، بۇ ئارقىلىق ياخشى ئەمەللەر قىلىشقا تەرغىب قىلىش.
• ئاللاھنىڭ ھەر بىر نەرسىنى بىلىپ، ھېچقانداق نەرسىنى ئۇنتۇپ قالمايدىغانلىقىنى بىلىپ، ئاللاھقا تەۋەككۈل قىلىش ۋە ئۇنىڭغا يۆنەلىش.
• بۇ ئايەت ئىنسانلارنى ئاللاھنىڭ يارىتىشىدىكى ھېكمەتلەرنى تەپەككۇر قىلىشقا، ۋە ئىسلام دىنىنىڭ ھەممە مەخلۇقاتقا بولغان رەھىم-شەپقەتلىك پوزىتسىيەسىنى چۈشىنىشكە تەرغىب قىلىدۇ.