En'âm Suresi — Ayet 38

Kelime Anlamları:

• Dâbbe: Yeryüzünde yürüyen, hareket eden canlı varlık.
• Ümmet: Ortak özelliklere sahip topluluk, cins, tür.
• Tefrît (farratnâ): Bir şeyi eksik bırakmak, ihmal etmek, terk etmek.
• Haşr (yuhşerûn): Bir araya toplanıp hesap vermek üzere mahşerde toplanmak.

Tefsir:

Bu âyet-i kerîme, kâinatın Yüce Yaratıcısı'nın kudretini ve rahmetini gözler önüne seren, insanı derin düşünmeye sevk eden muhteşem bir beyandır. Cenâb-ı Hak buyuruyor ki: Yeryüzünde yürüyen hiçbir canlı ve iki kanadıyla havada uçan hiçbir kuş yoktur ki, sizin gibi birer ümmet (topluluk) olmasın. Evet, onlar da sizin gibi Allah'ın yarattığı, rızkı verilen, ömrü takdir edilen, kendi aralarında düzen ve topluluk bilincine sahip varlıklardır. Onların her biri, tıpkı insan toplulukları gibi, kendilerine has bir yaşam tarzına, bir lisan-ı hâl ile Allah'ı zikretme şekline sahiptirler.

Bu ifade, insanı kibirden arındıran, onu tevazuya çağıran derin bir mesaj içerir. Hayvanlar ve kuşlar dahi Allah'ın kudreti altında birer topluluk olarak yaşarken, insanoğlunun yeryüzünde bozgunculuk yapması, diğer canlılara zulmetmesi ne kadar büyük bir nankörlüktür. Oysa ki Allah Teâlâ, hiçbir varlığı başıboş bırakmamıştır.

Ardından Yüce Rabbimiz, "Biz kitapta hiçbir şeyi eksik bırakmadık" buyuruyor. Buradaki "kitap" Levh-i Mahfûz'dur. Yani kâinatta olmuş, olacak her şey, her canlının rızkı, eceli, ameli, başına gelecekler, Allah'ın ilminde ve korumasındaki ana kitapta yazılıdır. Hiçbir şey O'nun ilminin dışında değildir. Bu, mümin için büyük bir teselli ve güven kaynağıdır: Hiçbir canlı unutulmaz, hiçbir varlık ihmal edilmez. Allah'ın rahmeti her şeyi kuşatmıştır.

Son olarak âyet, "Sonra hepsi Rablerinin huzurunda toplanacaklardır" buyurarak, hayatın sadece bu dünyadan ibaret olmadığını, aksine bir sonun ve hesabın bulunduğunu haber verir. Bu toplanma, sadece insanlar için değil, tüm canlılar içindir. Hayvanlar da kıyamet günü diriltilip hakları teslim edilecek, aralarında adaletle hükmedilecektir. Bu, Allah'ın mutlak adaletinin bir gereğidir.

Bu âyet, insana şu dersi verir: Ey insan! Sen bu kâinatta yalnız değilsin. Seninle birlikte yaşayan, senin gibi rızka muhtaç, senin gibi bir sonu olan milyonlarca canlı var. Onlara karşı merhametli ol! Zira onlar da senin gibi Allah'ın kullarıdır. Ve unutma ki, bütün bu varlıkların Yaratıcısı olan Allah, hiçbir şeyi ihmal etmez. Sen de O'nun kitabına sarıl, O'nun emirlerini yerine getir. Çünkü sonunda hepimiz O'nun huzurunda toplanacağız ve herkes yaptığının karşılığını görecektir. Bu düşünce, insanı günahlardan uzaklaştırır, ibadete ve iyiliğe yöneltir. Ne mutlu, bu gerçeği idrak edip hayatını ona göre düzenleyenlere!