سوره انعام — آيت 38

1) ڪلمات جي معنيٰ:

• دَابَّةٍ: اها مخلوق جيڪا زمين تي هلندي آهي.
• طَائِرٍ: پکي.
• يَطِيرُ بِجَنَاحَيْهِ: پنهنجن ٻن پرن سان اڏامي ٿو.
• أُمَمٌ: جماعتون، گروهه.
• أَمْثَالُكُم: اوھان جهڙا.
• فَرَّطْنَا: اسان ڇڏي نه ڏنو، گهٽتائي نه ڪئي.
• الْكِتَابِ: لَوحِ محفوظ (يا قرآن).
• يُحْشَرُونَ: گڏ ڪيا ويندا، قيامت جي ڏينهن الله جي حضور ۾ آندا ويندا.

2) آيت جي تفسير:

الله تعاليٰ ٻڌائي ٿو ته زمين تي هلندڙ ڪا به جنس ۽ آسمان ۾ پنهنجن پرن سان اڏامندڙ ڪو به پکي ائين ناهي جو اوھان جهڙي جماعت نه هجي. يعني اهي به مخلوق آهن، انهن جو به رزق مقرر آهي ۽ انهن جي زندگيءَ جو به هڪ اندازو آهي، جيئن اوھان جو آهي. اسان لَوحِ محفوظ ۾ هر شيءِ لکي رکي آهي، ڪجهه به ڇڏيو ناهي. پوءِ قيامت جي ڏينهن اهي سڀ پنهنجي رب ڏانهن گڏ ڪيا ويندا ۽ الله تعاليٰ هر هڪ کي ان جي عملن جو حساب ڏيندو.

هن آيت ۾ الله تعاليٰ انسانن کي ٻڌايو ته جانور ۽ پکي به اسان جي مخلوق آهن، انهن جو به هڪ نظام آهي ۽ اهي به الله جي علم ۾ محفوظ آهن. ان سان گڏ اهو به ٻڌايو ته هر شيءِ لَوحِ محفوظ ۾ لکيل آهي، ڪجهه به وساريو ناهي ويو. ۽ قيامت جي ڏينهن سڀ مخلوق پنهنجي رب ڏانهن موٽندي ۽ حساب ڏيندي.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• الله تعاليٰ جي قدرت ۽ علم جي وسعت جو ادراڪ ٿئي ٿو ته هن هر شيءِ کي لَوحِ محفوظ ۾ لکي رکيو آهي.
• انسان کي سمجهڻ گهرجي ته هو پاڻ به الله جي مخلوق آهي ۽ ٻين مخلوقات سان گڏ هن دنيا ۾ رهي ٿو، تنهنڪري کيس گهرجي ته الله جي ٻين مخلوقات سان به رحم ۽ مهربانيءَ جو رويو رکي.
• قيامت تي يقين ۽ حساب ڪتاب جو خيال انسان کي نيڪ عملن ڏانهن راغب ڪري ٿو.
• اهو يقين ڏياري ٿو ته الله تعاليٰ ڪجهه به وساريو ناهي، هر شيءِ جو رڪارڊ محفوظ آهي، تنهنڪري انسان کي گهرجي ته هو پنهنجي عملن جي ذميواري محسوس ڪري.
• اسلام اهو ڏيکاري ٿو ته انسان ۽ جانور سڀ الله جي مخلوق آهن، ۽ ان ۾ انسانن لاءِ هڪ سبق آهي ته اهي پنهنجي رب جي اڳيان عاجزي اختيار ڪن ۽ نيڪيءَ جو رستو اختيار ڪن.