Ənam surəsi — Ayə 77

Kəlmələrin mənaları:

• Bazigən: Doğan, üfüqdən yuxarı qalxan.
• Əfəl: Qürub etdi, batdı, gözdən itdi.
• Yəhdini: Məni doğru yola yönəltsin, hidayət versin.
• Dallin: Azmışlar, haqq yoldan çıxanlar.

Təfsir:

İbrahim əleyhissalam öz qövmünü tək Allaha ibadətə dəvət edərkən onlarla elmi və məntiqi mübahisə aparırdı. O, bu mübahisədə qövmünün sitayiş etdiyi göy cisimlərinin (ulduz, ay, günəş) ilah ola bilməyəcəyini sübut etmək istəyirdi. Bu səbəbdən, ayın doğduğunu görüb qövmünü danışdırmaq və onların düşüncə tərzini üzə çıxarmaq üçün məcazi mənada: "Bu mənim Rəbbimdir!" – dedi. Lakin bu, onun gerçək etiqadı deyildi; bu, bir təlim və dəlil gətirmə üsulu idi. Ay batıb gözdən itdikdə isə İbrahim öz Rəbbinə üz tutaraq dedi: "Əgər Rəbbim məni doğru yola yönəltməsə, mən də azmış qövmün içində olaram." Bu sözlərlə o, Allahın hidayət və təvfiqinin vacibliyini, insanın öz gücü ilə haqqı tapa bilməyəcəyini, ancaq Allahın lütfü ilə doğru yola gələ biləcəyini vurğuladı. O, ayın və digər göy cisimlərinin batıb itməsinin onların ilah olmaqdan uzaq olduğunu, çünki əsl ilahın heç vaxt dəyişməyən, əbədi və hər şeyə qadir olan Allah olduğunu anladı.

Bu hekayətdə bizim üçün böyük ibrətlər vardır: İnsan düşünməli və ətrafındakı varlıqlara diqqətlə baxmalıdır. Hər şeyin bir yaradanı və idarə edəni vardır. O, heç bir şərikə ehtiyacı olmayan, əzəli və əbədi olan Uca Allahdır. Ey insanlar! Siz də İbrahim kimi düşünün və bilin ki, bu gözəl kainatı yaradan, idarə edən və sizə saysız-hesabsız nemətlər bəxş edən yalnız Allahdır. Ona iman gətirin, Ona ibadət edin və Onun hidayətindən ayrılmayın. Çünki hidayət yalnız Allahın əlindədir və O, istədiyi bəndəsinə öz lütfü ilə doğru yolu göstərir. Allahın hidayətindən məhrum olan kimsə, həqiqətən, azmışların ən böyüyüdür. Gəlin, İbrahimin bu gözəl təvazökarlığından və Allah qorxusundan öyrənək və hər an Rəbbimizə üz tutaraq Ondan hidayət istəyək.