Аль-Анам сүресі — Аят 77

1. Сөздердің мағынасы:

• بَازِغًا (базиған): жаңадан шығып келе жатқан, көтеріліп келе жатқан.
• أَفَلَ (афала): батып кетті, жоғалып кетті.
• لَئِن لَّمْ يَهْدِنِي (ләин ләм йәһдини): егер Раббым мені тура жолға салмаса.
• الضَّالِّينَ (ад-даллин): адасқандар, тура жолдан тайғандар.

1. Аяттың тәпсірі:

Ибраһим (ғ.с.) айды көтеріліп келе жатқанда көріп, қауымына сынақ ретінде: «Мынау менің Раббым» деді. Ол осылайша қауымын ойландырып, олардың наным-сенімдерінің негізсіз екенін дәлелдеуді көздеді. Алайда ай батып, жоғалып кеткенде, ол Раббысына бет бұрып: «Егер Раббым мені тура жолға салмаса, мен де адасқандардың қатарында болар едім» деді. Бұл сөздері арқылы Ибраһим (ғ.с.) өзінің әлсіздігін және барлық нәрсенің Аллаһтың қалауымен болатынын мойындады. Ол Аллаһтан басқа ешбір жаратылыстың — күннің де, айдың да — құлшылыққа лайық емес екенін, өйткені олардың өздері жаратылған, өзгеріп, жоғалып кететінін көрсетті. Тек Аллаһ қана мәңгілік, өзгермейтін және барлық нәрсеге билік етуші.

1. Аяттан алынатын пайдалар:

• Бұл аят Аллаһтың бірлігін (тәухидті) дәлелдеудің көркем әдісін көрсетеді: жаратылыстардың өзгеріп, жоғалып кететінін байқау арқылы Жаратушының мәңгілігін ұғуға болады.
• Ибраһим (ғ.с.) сияқты үлкен пайғамбардың өзі «егер Раббым тура жолға салмаса, адасқандардан болар едім» деп айтуы — әр адамның Аллаһтың нұсқауына мұқтаж екенін, яғни һидаят тек Аллаһтың қолында екенін білдіреді.
• Бұл аят адамды Аллаһқа шын жүректен бет бұруға, Одан тура жол сұрауға шақырады. Өйткені кім Аллаһтан һидаят сұраса, Ол оны жауапсыз қалдырмайды.
• Аят исламның негізгі қағидасын — тек бір Аллаһқа құлшылық ету керектігін — айқын әрі түсінікті түрде жеткізеді. Бұл әрбір адамның жүрегіне тыныштық пен сенімділік сыйлайды, өйткені шынайы Раббымыз бір, Ол әрқашан бар және Әділ.