سوره انعام — آيت 77

1) ڪن لفظن جي معنيٰ:

• بَازِغًا: اُڀرندڙ، يعني چنڊ جڏهن پهريون ڀيرو نڪرندو آهي ته اهو نڪرڻ ۽ اُڀرڻ.
• أَفَلَ: لِڪي ويو، غائب ٿي ويو، يعني چنڊ لهي ويو ۽ نظر نه آيو.
• لَئِن لَّمْ يَهْدِنِي: جيڪڏهن منهنجو رب مون کي هدايت نه ڪندو، يعني صحيح رستي جي رهنمائي نه ڪندو.
• الضَّالِّينَ: گمراهه ٿيل ماڻهو، يعني اهي جيڪي صحيح رستي کان ڀٽڪي ويا آهن.

2) آيت جي تفسير:

حضرت ابراهيم عليه السلام جڏهن چنڊ کي اُڀرندي ڏٺو ته پنهنجي قوم سان بحث ۽ دليل جي طور تي فرمايائون ته ”هي منهنجو رب آهي.“ اهو سندن طرفان هڪ تدبير هئي ته جيئن قوم کي سمجهايو وڃي ته هيٺيان شيون رب نه ٿيون ٿي سگهن. پوءِ جڏهن چنڊ لِڪي ويو ۽ نظر نه آيو ته حضرت ابراهيم عليه السلام فرمايائون ته جيڪڏهن منهنجو رب مون کي هدايت نه ڪري ۽ صحيح رستي جي رهنمائي نه ڪري ته آئون به گمراهه ٿيل ماڻهن ۾ شامل ٿي وڃان ها. يعني هدايت ۽ توفيق مڪمل طور تي الله تعاليٰ جي هٿ ۾ آهي، ۽ انسان کي ان جي ضرورت آهي ته هو هميشه پنهنجي رب کان هدايت گهري.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• الله تعاليٰ جي هدايت کان سواءِ ڪو به انسان صحيح رستو نه ٿو ڳولي سگهي، ان ڪري هميشه الله کان هدايت گهرڻ گهرجي.
• حضرت ابراهيم عليه السلام جي دليل ۾ هي سبق آهي ته حق جي ڳولا ۾ عقل ۽ دليل کي استعمال ڪرڻ گهرجي.
• چنڊ، سج ۽ ٻيون مخلوقات پنهنجي ذات ۾ بيڪس ۽ فاني آهن، اهي رب نه ٿيون ٿي سگهن، صرف الله ئي رب آهي.
• انسان کي پنهنجي رب جي عبادت ۾ هميشه عاجزي ۽ انڪساري اختيار ڪرڻ گهرجي.
• هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته توحيد ۽ ايمان جي رستي تي ثابت قدم رهڻ لاءِ الله جي مدد ۽ هدايت ضروري آهي، ۽ اهو ئي اسلام جي خوبصورتي آهي ته اهو انسان کي عاجزي سان پنهنجي خالق ڏانهن موٽڻ جي ترغيب ڏئي ٿو.