Sure En'âm — Ayet 77

Kelime Anlamları:

• Bâziğan (بازغًا): Doğmakta olan, ufuktan yükselmeye başlayan, ilk ışıklarını saçan.
• Efel (أَفَلَ): Kaybolmak, batmak, gözden uzaklaşmak, ufukta silinmek.
• Yehdînî (يَهْدِنِي): Beni doğru yola iletmesi, hidayet vermesi, başarıya ulaştırması.
• Dâllîn (الضَّالِّينَ): Doğru yoldan sapanlar, hakikatten uzaklaşanlar, sapkınlığa düşenler.

Tefsir:

Hz. İbrahim (a.s.), kavmini putperestlikten kurtarmak ve onları tek olan Allah'a iman etmeye çağırmak için, onların inançlarını çürütmek adına akıl yürütme ve tartışma yöntemini kullanıyordu. Bu kutlu mücadelesinde, gökyüzündeki cisimlere tapan kavmine karşı, onların taptıkları varlıkların aslında ilah olamayacaklarını göstermek istiyordu.

Bu bağlamda, bir gece vakti ayın doğuşunu gördüğünde, kavminin inancını sorgulamak ve onları düşünmeye sevk etmek için, "Bu mu benim Rabbim?" diyerek onların dilinden konuştu. Bu söz, gerçek bir inanç değil, karşısındakileri ikna etmek için kullanılan bir üsluptu. Amacı, muhatabının zihninde soru işaretleri uyandırmak ve onları düşünmeye davet etmekti.

Ancak ay battığında, yani gözden kaybolduğunda, Hz. İbrahim (a.s.) bu durumu bir fırsat bilerek, ayın ilah olamayacağını çok net bir şekilde ortaya koydu. Çünkü gerçek bir ilah, batmayan, kaybolmayan, değişmeyen ve her an var olan bir varlık olmalıydı. Ay ise battığına göre, kendisini yaratan ve yöneten bir güce muhtaçtı; dolayısıyla ilah olamazdı.

İşte tam bu noktada Hz. İbrahim (a.s.), kendi acziyetini ve Allah'a olan ihtiyacını itiraf ederek şöyle dedi: "Eğer Rabbim bana hidayet etmezse, ben de sapıtanlardan olurum." Bu söz, onun ne kadar derin bir teslimiyet ve tevazu içinde olduğunu gösterir. O, kendi aklının ve gayretinin yeterli olmadığını, asıl hidayetin Allah'tan geldiğini çok iyi biliyordu. Bu ifade, aynı zamanda Allah'a olan güvenin ve bağlılığın en güzel örneklerinden biridir.

Bu kıssa bizlere çok önemli dersler verir: Hakikati arayan bir insan, etrafındaki her şeyi sorgulamalı, hiçbir varlığa körü körüne bağlanmamalıdır. Gerçek ilah, yaratan, yaşatan, yöneten ve her an var olan Allah'tır. O'nun dışındaki her şey, bir gün batacak, yok olacak ve kaybolacaktır. Öyleyse gönlümüzü, yalnızca baki olan Allah'a bağlamalıyız. Unutmayalım ki hidayet, yalnızca Allah'ın lütfuyla gelir; bizler O'na yöneldikçe, O da bize doğru yolu gösterir. Bu nedenle her anımızda, her işimizde Allah'a sığınmalı ve O'ndan hidayet istemeliyiz.