An'om surasi — Oyat 77

Kalimalarning ma'nolari:

• Bozig‘an: chiqayotgan, ilk ko‘tarilayotgan payti.
• Afala: g‘oyib bo‘ldi, botdi, ko‘zdan yo‘qoldi.
• Yahdini: meni hidoyatga yetaklasa, to‘g‘ri yo‘lga solsa.
• Dolliyn: adashganlar, haq yo‘ldan chetga chiqqanlar.

Tafsir:

Ibrohim alayhissalom o‘z qavmi bilan munozara qilayotgan edi. Ular yulduzlar, oy va quyoshni iloh deb hisoblashardi. Ibrohim ularning bu e’tiqodini rad etish va xatoliklarini ochib berish uchun ularning mantig‘i bilan gapirishni boshladi. Avval yulduzni ko‘rib, “Mana, bu mening Robbim”, dedi. Yulduz botgach, “Men botadigan narsalarni sevmayman”, dedi. So‘ngra oy chiqayotganini ko‘rib, shu uslubda “Bu mening Robbim”, dedi. Bu bilan u qavmiga oyning ham o‘zgaruvchan, botuvchi va g‘oyib bo‘luvchi ekanini, demak, u iloh bo‘la olmasligini anglatmoqchi edi. Oy ham botib, g‘oyib bo‘lgach, u o‘zining zaifligini va Allohga bo‘lgan ehtiyojini tan oldi va dedi: “Agar Robbim meni hidoyat qilmasa, ya’ni to‘g‘ri yo‘lni ko‘rsatmasa va bu iymonda sabr-qaror bersa, men ham albatta adashgan qavmlardan bo‘lib qolaman”. Bu so‘zlar bilan u o‘zining butunlay Allohning rahmati va hidoyatiga muhtoj ekanini, hidoyat faqat Uning qo‘lida ekanini e’tirof etdi. Oy va yulduzlar kabi o‘tkinchi narsalarga sig‘inish esa eng katta adashuvdir.

Foydalar:

Ushbu oyatdan olinadigan saboqlar juda ko‘p. Birinchidan, da’vatda aql va mantiqdan foydalanish, suhbatdoshning uslubida gapirish orqali haqiqatni yetkazish o‘ta muhim. Ikkinchidan, yaratilgan narsalarning o‘zgaruvchanligi va zaifligi ularning iloh emasligiga eng katta dalildir. Uchinchidan, inson o‘zini hech qachon hidoyatga erishgan deb bilmasligi, balki doimo Allohdan hidoyat so‘rab, Unga iltijo qilishi kerak. To‘rtinchidan, bu oyatda kamtarlik va o‘zini tanqid qilish fazilati ko‘rsatilgan — Ibrohim alayhissalom o‘zini adashishdan xoli deb bilmadi. Beshinchidan, Allohning hidoyatisiz hech kim to‘g‘ri yo‘lni topa olmasligini tan olish — iymonning asosiy belgilaridan biridir. Bu esa musulmonni doimo Rabbisiga iltijo qilishga, Unga suyanishga va Uning rahmatidan umid uzmaslikka chorlaydi.