An'om surasi — Oyat 76

Kalima ma'nolari:

• جَنَّ عَلَيْهِ اللَّيْلُ: tun qorong'iligi uning ustiga tushdi, ya'ni tun qorong'iligi uni o'rab oldi.
• أَفَلَ: g'oyib bo'ldi, botdi (yulduzning botishi).
• الْآفِلِينَ: g'oyib bo'ladiganlar, botadiganlar.

Tafsir:

Ibrohim alayhissalomning qavmi yulduzlarga sig'inardi. Ular bu e'tiqodning batil ekanligini isbotlash uchun Ibrohim alayhissalom ular bilan munozara qilishni boshladilar. Tun qorong'iligi uning ustiga tushgach, u osmonda yorqin bir yulduzni ko'rdi va qavmini haqiqatga yetaklash maqsadida, ularning e'tiqodiga moslab, "Mana bu mening Robbimdir", dedi. Bu so'z bilan u yulduzning iloh ekanligini tan olgani yo'q, balki ularning fikrini sinash va ularni o'ylashga undash uchun shunday dedi. Yulduz botib, g'oyib bo'lgach, u: "Men g'oyib bo'ladiganlarni sevmayman", dedi. Ya'ni, haqiqiy iloh doimiy bo'lishi, hech qachon g'oyib bo'lmasligi kerak. Yulduz esa botadi va g'oyib bo'ladi, demak u iloh bo'la olmaydi. Bu orqali Ibrohim alayhissalom qavmining e'tiqodi noto'g'riligini aql va mantiq bilan isbotladi.

Foydalar:

• Haqiqiy iloh doimiy va abadiy bo'lishi shart; g'oyib bo'ladigan, o'zgaradigan narsa iloh bo'la olmaydi.
• Da'vatda hikmat va muloyimlik bilan, qarshi tomonning tushunchasidan kelib chiqib, ularni haqiqatga yetaklash mumkin.
• Aql va mantiq yordamida batil e'tiqodlarni rad etish va tawhidni isbotlash mumkinligi.
• Ibrohim alayhissalomning bu usuli bizga o'rnakdir: haqiqatni izlashda sabr va tadrijiylik muhimdir.