انعام سۈرىسى — ئايەت 8

1) ئايەتتىكى چۈشەندۈرۈشكە موھتاج سۆزلەر:

• لَوْلَا: «نېمىشقا...مىدى؟» دېگەن مەنىدە، تەلەپ ۋە ئارزۇنى بىلدۈرىدۇ.
• أُنزِلَ عَلَيْهِ: «ئۇنىڭغا (يەنى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا) چۈشۈرۈلسە» دېگەن مەنىدە.
• مَلَكٌ: «پەرىشتە» دېگەن مەنىدە.
• لَقُضِيَ الْأَمْرُ: «ئىش بىتەر بولغان بولاتتى» يەنى ھەل قىلىنغان بولاتتى، ئازاب چۈشۈرۈلگەن بولاتتى.
• لَا يُنظَرُونَ: «مۆھلەت بېرىلمەيدۇ» يەنى كۈتۈپ تۇرۇلمايدۇ، پەقەت بىر دەممۇ ئارقىغا سۈرۈلمەيدۇ.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

بۇ ئايەتتە ئاللاھ تائالا مەككە مۇشرىكلىرىنىڭ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا قارىتا قىلغان تەلىپىنى ۋە ئۇنىڭغا بەرگەن جاۋابىنى بايان قىلىدۇ. ئۇلار: «نېمىشقا مۇھەممەدكە بىز بىلەن سۆزلىشىدىغان، ئۇنىڭ پەيغەمبەرلىكىگە گۇۋاھلىق بېرىدىغان بىر پەرىشتە چۈشۈرۈلمىدى؟» دەپ تەلەپ قىلدى. ئۇلارنىڭ مەقسىتى ھەقىقەتنى ئىزدەش ئەمەس، بەلكى باھانە ئىزدەش ۋە ئىماندىن قېچىش ئىدى.

ئاللاھ تائالا ئۇلارغا جاۋاب بېرىپ: «ئەگەر بىز ئۇلار تەلەپ قىلغاندەك پەرىشتە چۈشۈرسەك، ئۇلار ئىمان ئېيتمىسا، ئۇلارنى ھالاك قىلىش بىلەن ئىش بىتەر بولغان بولاتتى، ئاندىن ئۇلارغا تەۋبە قىلىش ئۈچۈن پەقەت بىر دەممۇ مۆھلەت بېرىلمەيتتى» دېدى. بۇ ئاللاھنىڭ ئىلگىرىكى ئۈممەتلەرگە قويغان قانۇنىيىتىدۇر: ئۇلار مۆجىزە تەلەپ قىلىپ، ئاندىن ئىمان ئېيتمىسا، ئازاب چۈشۈرۈلۈپ ھالاك قىلىناتتى. شۇڭا ئاللاھ تائالا ئۇلارنىڭ تەلىپىنى قوبۇل قىلمىدى، چۈنكى ئۇ ئۇلارغا رەھمەت ۋە مۆھلەت بېرىش ئۈچۈن ئىدى.

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار:

• ئاللاھ تائالا پەيغەمبەرلىرىنى قوللايدىغان مۆجىزىلەرنى ئۆز ھېكمىتىگە قاراپ بېرىدۇ، بەندىلەرنىڭ تەلىپىگە قاراپ ئەمەس.
• ئىمانغا كەلتۈرۈش ئۈچۈن مۆجىزە تەلەپ قىلىش توغرا ئەمەس؛ ھىدايەت ئاللاھنىڭ ئىرادىسى بىلەن بولىدۇ.
• ئاللاھ تائالا كاپىرلارغا مۆھلەت بېرىدۇ، تەۋبە قىلىش پۇرسىتىنى ئاتا قىلىدۇ؛ بۇ ئۇنىڭ رەھمىتىنىڭ كەڭلىكىنى كۆرسىتىدۇ.
• ئىنسانلار ئاللاھنىڭ قۇدرىتى ۋە ھېكمىتىنى چۈشىنىشى، ئۇنىڭ بەلگىلىگەن قانۇنىيىتىگە ئەمەل قىلىشى كېرەك.
• ئىسلام دىنى ئىنسانلارنى ئەقىل ۋە پىكىر قىلىشقا، ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىنى تەپەككۇر قىلىشقا چاقىرىدۇ، مۆجىزىلەرگە تايىنىپ ئىمان ئېيتىشنى تەلەپ قىلمايدۇ.
• ئاللاھ تائالا ھەر بىر ئۈممەتكە ئۆزىنىڭ پەيغەمبىرىنى ئەۋەتىپ، ئۇلارنى ھەقىقەتكە چاقىردى؛ ئىمان ئېيتىش ئىنساننىڭ ئۆز ئىختىيارىدا.