سوره اعراف — آیه 33

### معانی واژگان

• فَواحِش: گناهان بسیار زشت و قبیح که عقل و فطرت آن را زشت میشمارد.
• ما ظَهَرَ مِنها وَ ما بَطَنَ: گناهانی که آشکارا انجام میشود و گناهانی که پنهانی و در خلوت صورت میگیرد.
• إِثم: هر گناهی که انسان را از خیر و نیکی بازدارد؛ شامل گناهان کوچک و بزرگ.
• بَغی: ستم و تجاوز به حقوق دیگران، و نیز تکبّر و برتریجویی بر خلق خدا.
• سُلطان: حجّت، دلیل و برهان روشن.

### تفسیر آیه

ای پیامبر! به مشرکان و کسانی که بدون اجازهٔ خدا، چیزهایی را حرام یا حلال میکنند، بگو: پروردگار من فقط اینها را حرام کرده است: نخست، تمام کارهای زشت و گناهان بزرگ، چه آنهایی که آشکارا انجام میشود و چه آنهایی که پنهانی و در نهان صورت میگیرد. دوم، هرگونه گناه و معصیت که انسان را از راه حق دور میکند. سوم، ستم و تجاوز به حقوق مردم در جان، مال و آبرویشان، بدون هیچ دلیل حقّی. چهارم، اینکه چیزی را شریک خدا قرار دهید در حالی که هیچ دلیل و برهانی از سوی خدا برای این کار نازل نشده است. پنجم، اینکه بدون علم و آگاهی، به خدا نسبتهای ناروا بدهید، مانند اینکه بگویید خدا فرزند دارد یا چیزهایی را که خدا حلال کرده حرام بدانید و برعکس.

خداوند در این آیه، دایرهٔ حرام را محدود به همین موارد کرده است؛ پس هر کس ادعای حرمت یا حلالیت چیزی را دارد، باید بر اساس وحی و دستور خدا سخن بگوید، نه بر اساس هوا و هوس یا خرافات و سنتهای نادرست.

### فواید و پیامهای آیه

1. اسلام دین اعتدال و آسانگیری است: خداوند تنها گناهان زشت و ظلم و شرک را حرام کرده و باقی چیزها را پاک و حلال قرار داده است؛ پس نباید با سختگیریهای بیجا، دین را بر مردم دشوار کرد.
2. اهمیت پرهیز از گناه پنهان و آشکار: مؤمن باید در خلوت و جلوت، مراقب اعمال خود باشد و بداند که خداوند از نهان و آشکار او آگاه است؛ پس تقوا در همهٔ حالات لازم است.
3. مبارزه با ظلم و بیعدالتی: حرام بودن «بغی» نشان میدهد که اسلام هرگونه تجاوز به حقوق دیگران را به شدت منع کرده و عدالت و انصاف را پایهٔ روابط اجتماعی قرار داده است.
4. توحید و پرهیز از شرک: شرک، بزرگترین گناه است و هیچ دلیلی برای آن وجود ندارد؛ پس انسان باید تنها خدا را عبادت کند و از هرگونه شریک برای او دوری گزیند.
5. علم و آگاهی در دین: سخن گفتن دربارهٔ خدا و دین بدون علم، حرام است. این آیه مسلمانان را به فراگیری دانش صحیح و پرهیز از خرافات و بدعتها دعوت میکند و نشان میدهد که دین اسلام، دین عقل و برهان است، نه تقلید کورکورانه.