سوره توبه — آیه 10

معانی کلمات:

• یَرْقُبُونَ: رعایت کردن، مراعات نمودن، پروا داشتن.
• إِلًّا: خویشاوندی، پیوند خویشی.
• ذِمَّةً: عهد و پیمان، امان و تعهد.
• مُعْتَدُونَ: تجاوزکنندگان از حدود خدا، ستمگران.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، حال و صفت مشرکان را بیان میکند که آنان در مورد هیچ مؤمنی، نه پیوند خویشاوندی را رعایت میکنند و نه عهد و پیمانی را محترم میشمارند. آنان نه به خدا ایمان دارند و نه به حرمتِ روابط انسانی و قراردادهای اجتماعی پایبندند. هرگاه بر مؤمنی دست یابند، او را مورد ظلم و ستم قرار میدهند و هیچگونه حق و امانی برای او قائل نیستند. اینان به دلیل آنکه از حدود الهی تجاوز کرده و عدالت و انصاف را زیر پا نهادهاند، بهدرستی «معتدان» (تجاوزگران) نامیده شدهاند. این آیه به مؤمنان هشدار میدهد که از این گروه غافل نمانند و در برابر تجاوزات آنان هوشیار باشند، زیرا آنان هیچ تعهدی را در برابر مؤمنان رعایت نمیکنند.

فواید و درسهای آیه:

• این آیه به ما میآموزد که در روابط اجتماعی، وفای به عهد و احترام به خویشاوندی از اصول مهم اخلاقی است، اما در برابر کسانی که هیچ حرمتی برای این اصول قائل نیستند، باید هوشیار بود و از آنان غافل نشد.
• از این آیه میآموزیم که ایمان واقعی، انسان را به رعایت حقوق دیگران و پایبندی به پیمانها دعوت میکند، در حالی که کفر و شرک، انسان را به تجاوز و ظلم سوق میدهد.
• این آیه به مسلمانان میآموزد که در برابر دشمنان، نباید سادهلوحانه اعتماد کنند؛ بلکه باید با بصیرت و آگاهی، روابط خود را مدیریت کنند و در عین حال، خودشان هرگز از مسیر عدالت و اخلاق خارج نشوند.
• این آیه نشان میدهد که اسلام، دینِ اخلاق و مسئولیتپذیری است و مؤمنان را به صلحطلبی و رعایت حقوق دیگران دعوت میکند، اما در عین حال، اجازه نمیدهد که مؤمنان قربانی ظلم و تجاوز دشمنان شوند.