Tavba surasi — Oyat 10

Kalimalarning ma'nolari:

• Yarqubun – rioya qilmaydilar, e'tibor bermaydilar.
• Illan – qarindoshlik rishtasi, yaqinlik aloqasi.
• Zimmah – ahd, va'da, berilgan va'da yoki himoya majburiyati.
• Mu'tadun – haddan oshuvchilar, chegaradan chiqib ketuvchilar, zolimlar.

Tafsir:

Ushbu oyatda Alloh taolo musulmonlarga nisbatan mushriklarning munosabatini bayon qilmoqda. Ular mo'min kishiga nisbatan na qarindoshlik rishtasini, na berilgan ahd-u va'dani, na biron-bir shartnomani hurmat qiladilar. Ya'ni, ularning qalbida mo'minlarga nisbatan shunchalik adovat va dushmanlik borki, hatto yaqin qarindosh bo'lsa ham, yoki o'zaro tuzilgan shartnoma bo'lsa ham, buning hech biri ularni mo'minlarga zulm qilishdan, ularga yomonlik yetkazishdan to'xtata olmaydi. Ular uchun mo'minning qoni halol, moli esa o'lja hisoblanadi. Shuning uchun Alloh taolo ularni "mu'tadun" – haddan oshuvchilar, deb ataydi, chunki ular Allohning chegaralaridan chiqib, o'zlariga ruxsat etilmagan ishlarni qiladilar, zulm va tajovuzni odat qilib olganlardir. Bu oyat mo'minlarga ogohlantirish beradi: ular bu kabi mushriklarga ishonmasinlar, ularning ahdiga amal qilishlariga umid bog'lamasinlar, chunki ular ahdni buzishda hech qanday gunoh sezmaydilar.

Foydalar:

1. Mo'min kishi dushmanlarining xarakterini yaxshi bilib olishi va ularning ahd-u va'dalariga aldanib qolmasligi kerak. Chunki ularning fe'l-atvori – xiyonat va zulmdir.
2. Islom dini ahdga vafo qilishni, qarindoshlik rishtalarini bog'lashni buyuradi, lekin dushmanlarga nisbatan hushyor bo'lishni ham o'rgatadi. Bu – hikmat va ehtiyotkorlikdir.
3. Musulmon kishi o'z birodarlariga nisbatan rahm-shafqatli bo'lishi, ularning haqini himoya qilishi lozim. Chunki dushmanlar ularga nisbatan hech qanday rahm-shafqat qilmaydilar.
4. Bu oyat mo'minlarning qadr-qimmatini ko'rsatadi – ular Alloh nazdida shunchalik azizki, ularga nisbatan qilingan har qanday tajovuz va zulm qoralanadi va bu ishni qiluvchilar "haddan oshuvchilar" deb ataladi.