سوره توبہ — آيت 112

1) ڪلماتن جي معنيٰ:

• التَّائِبُونَ: توبهه ڪرڻ وارا، يعني گناهن کان موٽي الله ڏانهن رجوع ڪرڻ وارا.
• الْعَابِدُونَ: عبادت ڪرڻ وارا، يعني خالص طرح الله جي بندگي ڪرڻ وارا.
• الْحَامِدُونَ: حمد ۽ شڪر ڪرڻ وارا، هر حال ۾ الله جي تعريف ڪرڻ وارا.
• السَّائِحُونَ: سير ڪرڻ وارا؛ هتي مراد روزا رکڻ وارا آهن، ڇاڪاڻ ته روزو رکندڙ نفساني خواهشن کان پري رهندو آهي.
• الرَّاكِعُونَ: رڪوع ڪرڻ وارا، يعني نماز ۾ جهڪڻ وارا.
• السَّاجِدُونَ: سجدي ڪرڻ وارا، يعني نماز ۾ الله اڳيان پيشاني رکڻ وارا.
• الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ: چڱي ڪم جو حڪم ڏيڻ وارا، يعني نيڪي ۽ ايمان ڏانهن سڏيندڙ.
• وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنكَرِ: بري ڪم کان روڪڻ وارا، يعني شرڪ ۽ گناهن کان منع ڪندڙ.
• وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ: الله جي حدن جي حفاظت ڪرڻ وارا، يعني الله جي حڪمن تي عمل ۽ منع ٿيل شين کان پرهيز ڪرڻ وارا.
• وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ: ۽ خوشخبري ڏي مؤمنن کي.

2) تفسير:

هي آيت انهن مؤمنن جي شان ۾ نازل ٿي آهي جيڪي الله جي رضا ۽ جنت جي بشارت جا حقدار آهن. انهن جون نائون خاصيتون هي آهن:

اهي توبهه ڪرڻ وارا آهن، يعني شرڪ ۽ گناهن کان موٽي الله ڏانهن رجوع ڪن ٿا ۽ اهو ئي ڪم ڪن ٿا جيڪو الله کي پسند ۽ پسنديده آهي. اهي خالص طرح الله جي عبادت ڪن ٿا ۽ عاجزي ۽ تواضع سان سندس فرمانبرداري ۾ محنت ڪن ٿا. اهي هر حال ۾، خوشي هجي يا غم، تنگي هجي يا آسودگي، الله جي حمد ۽ شڪر ڪن ٿا. اهي روزا رکن ٿا ۽ نفساني خواهشن کان پري رهن ٿا. اهي نماز ۾ رڪوع ۽ سجدي ڪن ٿا، يعني نماز کي پوري خشوع ۽ خضوع سان ادا ڪن ٿا. اهي ماڻهن کي نيڪي ۽ ايمان جو حڪم ڏين ٿا ۽ انهن کي شرڪ ۽ گناهن کان روڪين ٿا. اهي الله جي حدن جي حفاظت ڪن ٿا، يعني سندس حڪمن تي عمل ڪن ٿا ۽ سندس منع ٿيل شين کان بچن ٿا.

پوءِ الله پنهنجي نبي ڪريم ﷺ کي فرمايو ته انهن مؤمنن کي، جيڪي مٿيون سڀ نائون خاصيتون رکن ٿا، دنيا ۽ آخرت ۾ اهڙي خوشخبري ڏي جيڪا سندن دلين کي خوش ڪري ڇڏي — يعني الله جي رضا، سندس مغفرت ۽ جنت جي بشارت.

3) فائدا ۽ سبق:

• هي آيت ڏيکاري ٿي ته اسلام صرف عقيدي جو نالو ناهي، پر اهو عمل ۽ اخلاق جو مجموعو آهي. مؤمن جي زندگي ۾ توبهه، عبادت، شڪر، روزو، نماز، نيڪي جو حڪم ڏيڻ، برائي کان روڪڻ ۽ الله جي حدن جي حفاظت شامل هجڻ گهرجي.
• توبهه الله جو وڏو دروازو آهي؛ جيڪو به دل سان موٽي ٿو، الله کيس قبول ڪري ٿو.
• هر حال ۾ الله جو شڪر ادا ڪرڻ مؤمن جي سڃاڻپ آهي؛ خوشي ۾ به ۽ تڪليف ۾ به.
• نماز ۽ روزو مؤمن جي روحاني تربيت جا اهم ذريعا آهن.
• نيڪي جو حڪم ڏيڻ ۽ برائي کان روڪڻ هڪ اجتماعي ذميواري آهي، جيڪا معاشري کي سنواريندي آهي.
• الله جي حدن جي حفاظت ڪرڻ، يعني شريعت جي پابندي، مؤمن جي سڀ کان وڏي ڪاميابي آهي.
• هي آيت اسان کي ترغيب ڏئي ٿي ته اسان پنهنجي زندگي ۾ اهي سڀ صفتون پيدا ڪريون، ته جيئن اسان به ان بشارت جا حقدار بڻجيون جيڪا الله پنهنجي مؤمنن لاءِ رکي آهي.
• قرآن مجيد ۾ الله جو اهو انداز محبت ۽ اميد جو پيغام آهي؛ اهو اسان کي سيکاريندو آهي ته اسلام ۾ هر نيڪ عمل جو بدلو ۽ بشارت موجود آهي.