سوره توبه — آیه 39

معانی واژگان:

• تَنفِرُوا: بیرون آمدن برای جهاد و جنگ با دشمن.
• أَلِیمًا: دردناک و سخت.
• یَسْتَبْدِلْ: جایگزین کند، به جای شما قوم دیگری بیاورد.
• تَضُرُّوهُ: به او زیان برسانید (منظور خداوند یا پیامبر صلیاللهعلیهوسلم است).

تفسیر آیه:

ای مؤمنان! اگر از فرمان خداوند سرپیچی کنید و برای جهاد در راه او بیرون نروید، خداوند شما را به عذابی دردناک گرفتار خواهد کرد. این عذاب میتواند در دنیا باشد مانند ذلت و خواری یا در آخرت که عذاب جهنم است. همچنین خداوند قوم دیگری را به جای شما خواهد آورد که از شما بهتر و مطیعتر باشند؛ مردمی که چون فرمان جهاد به آنها برسد، فوراً بیرون میروند و از خدا و رسولش اطاعت میکنند. بدانید که با سرپیچی از فرمان جهاد، هیچ ضرری به خداوند نمیرسانید، زیرا او بینیاز از شماست و شما نیازمند او هستید. بلکه این خود شمایید که با نافرمانی به خودتان ضرر میزنید. خداوند بر هر کاری تواناست و بدون یاری شما نیز میتواند دین خود را یاری کند و پیامبرش را پیروز گرداند، پس او را ناتوان مپندارید.

فواید و پیامهای آیه:

• جهاد و دفاع از دین، واجبی است که ترک آن نهتنها مایه خواری در دنیاست، بلکه عذاب دردناک آخرت را در پی دارد.
• خداوند هرگز به اطاعت و یاری بندگان نیازمند نیست؛ او تواناست که بدون هیچ کمکی دینش را یاری کند، اما این بندگان هستند که با اطاعت، سعادت خود را تضمین میکنند.
• اگر مؤمنان از انجام وظیفه خود سرباز زنند، خداوند افراد دیگری را جایگزین آنان میکند که در اطاعت و فداکاری از آنان پیشی بگیرند؛ پس جایگاه خود را قدر بدانیم و در خدمت به دین کوتاهی نکنیم.
• این آیه انگیزهای قوی برای مسلمانان است تا در راه خدا تلاش کنند و بدانند که پیروزی و سربلندی اسلام به قدرت خداوند است، نه به تعداد و توانایی افراد.