توبہ سۈرىسى — ئايەت 90

1) قىسقىچە سۆز ئىزاھاتى:

• الْمُعَذِّرُونَ: ئۆزرىنى باھانە قىلغۇچىلار، يەنى ئەسلىدە ئۆزرى يوق تۇرۇپ ئۆزرى بار دەپ كۆرسىتىدىغان كىشىلەر.
• الْأَعْرَابِ: چۆل-باياۋاندىكى ئەرەبلەر، شەھەر ئەھلى بولمىغان كۆچمەن ئەرەبلەر.
• لِيُؤْذَنَ لَهُمْ: ئۇلارغا رۇخسەت بېرىلىشى ئۈچۈن.
• وَقَعَدَ: ئولتۇرۇپ قالدى، يەنى جىھادقا چىقمىدى.
• كَذَبُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ: ئاللاھ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە يالغان سۆزلىدى، يەنى ئىمان دەۋاسىدا يالغانچى بولدى.
• عَذَابٌ أَلِيمٌ: قاتتىق ئازاب، رەنجىتىدىغان ئازاب.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

بۇ ئايەتتە ئاللاھ تەئالا تەبۇك غازىتى ۋاقتىدا يۈز بەرگەن بىر ھالنى بىزگە بايان قىلىدۇ. ئۇ چاغدا مەدىنە ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكى چۆل-باياۋاندا ياشايدىغان بەزى ئەرەبلەر پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ھۇزۇرىغا كېلىپ، تۈرلۈك باھانىلەرنى ئوتتۇرىغا قويۇپ، جىھادقا چىقماسلىق ئۈچۈن رۇخسەت سورىدى. ئۇلار ئۆزلىرىنى ئاجىز، بالى-چاقىلىرى كۆپ، ئىقتىسادىي جەھەتتىن قىيىنچىلىقتا دەپ كۆرسىتىپ، ئەمەلىيەتتە ھەقىقىي ئۆزرىسى يوق ئىدى. يەنە بىر قىسىم كىشىلەر بولسا ھېچقانداق ئۆزرمۇ بايان قىلماي، پەقەت ئىشەنچسىزلىكى ۋە ئىمانسىزلىقى سەۋەبىدىن ئۆيلىرىدە ئولتۇرۇپ قالدى. ئۇلار ئاللاھ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە بولغان ئىمان دەۋاسىدا يالغانچى ئىدى.

ئاللاھ تەئالا بۇ ئايەتتە ئۇلارغا ئاگاھلاندۇرۇش بېرىپ: كۇفرىلىق قىلغان بۇ كىشىلەرگە دۇنيادا ۋە ئاخىرەتتە قاتتىق ئازاب يېتىدىغانلىقىنى ئېيتىدۇ. دۇنيادا ئۇلار قەتلى قىلىنىش ۋە باشقا بەلالارغا دۇچ كېلىدۇ، ئاخىرەتتە بولسا دوزاخ ئازابىغا گىرىپتار بولىدۇ.

بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئاللاھ يولىدا جىھاد قىلىش ھەر بىر مۇسۇلماننىڭ مەسئۇلىيىتىدۇر. ئۆزرىسىز باھانە ئىزدەش ۋە جىھادتىن قېچىش مۇناپىقلىقنىڭ ئالامىتىدۇر. ئاللاھ تەئالا ھەر بىر ئادەمنىڭ ئىچكى دۇنياسىنى ۋە ئەمەللىرىنى بىلىپ تۇرىدۇ. شۇڭا بىز ھەقىقىي ئىمان بىلەن ئاللاھقا يۈزلىنىپ، ئۇنىڭ يولىدا جان-دىلىمىز بىلەن تىرىشىشىمىز كېرەك. ئاللاھ تەئالا بىزنى مۇناپىقلىقتىن ۋە ئىككى يۈزلىمىچىلىكتىن ساقلىسۇن، ھەقىقىي ئىمان ۋە ئىخلاس بىلەن ئۇنىڭ يولىدا مۇستەھكەم تۇرۇشىمىزنى نېسىپ قىلسۇن.