سوره یونس — آیه 38

معانی کلمات:

• افتراه: آن را دروغ بست و از پیش خود ساخت.
• مثله: همانند آن از نظر فصاحت، بلاغت و محتوا.
• من دون الله: غیر از خداوند، یعنی معبودان و یاورانی جز الله.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به پیامبر اکرم صلیالله علیه وسلم خطاب میکند و از قول مشرکان نقل میفرماید که آنان میگویند: «محمد (صلیالله علیه وسلم) این قرآن را از پیش خود ساخته و به دروغ به خدا نسبت داده است.» خداوند به پیامبرش دستور میدهد که در پاسخ به آنان بگوید: «اگر راست میگویید که من این قرآن را از پیش خود ساخته و به خدا نسبت دادهام، پس شما نیز که عرب هستید و در فصاحت و بلاغت زبان عربی مهارت دارید، یک سوره همانند آن بیاورید. نهتنها خودتان، بلکه هر کس را که میتوانید از غیر خداوند — از انسانها و جنیان — به یاری بطلبید تا در این کار به شما کمک کنند. اگر در ادعای خود صادق هستید، این کار را انجام دهید.»

این یک چالش بزرگ و تحقیرآمیز برای مشرکان بود؛ زیرا آنان در اوج فصاحت و بلاغت بودند و با این حال نتوانستند حتی یک سوره همانند قرآن بیاورند. ناتوانی آنان در این کار، دلیل روشنی بر این است که قرآن نمیتواند ساخته بشر باشد و حتماً از جانب خداوند نازل شده است.

فواید و پیامهای آیه:

1. اثبات اعجاز قرآن: این آیه نشان میدهد که قرآن کریم معجزهای جاودان است و هیچ بشری — هر چقدر هم فصیح و بلیغ باشد — نمیتواند همانند آن را بیاورد. این خود دلیلی بر حقانیت اسلام و رسالت پیامبر اکرم (صلیالله علیه وسلم) است.
2. دعوت به تفکر و تدبر: خداوند انسانها را به اندیشیدن در قرآن و مقایسه آن با سخنان بشر دعوت میکند تا حقیقت را دریابند و با آگاهی و یقین به سوی ایمان روی آورند.
3. ناتوانی بشر در برابر کلام خدا: این آیه به ما میآموزد که کلام خداوند در اوج کمال است و هیچ سخنی نمیتواند با آن برابری کند. این امر سبب میشود که انسان در برابر عظمت قرآن کریم خاشع و متواضع شود و به آن ایمان بیاورد.
4. صداقت در ادعا: این آیه به ما میآموزد که هر کس ادعایی دارد، باید برای اثبات آن دلیل و برهان بیاورد. مشرکان چون نتوانستند دلیل بیاورند، دروغگویی آنان آشکار شد. این درس بزرگی برای همه ماست که در زندگی خود صادق باشیم و ادعاهای خود را با دلیل و برهان همراه کنیم.